مجله پژوهش های خشکسالی و تغییراقلیم

مروری نظام‌مند بر پیامدهای تغییرات اقلیمی بر توان اکولوژیکی گیاهان دارویی در دامنه جنوبی البرز (مطالعه موردی: حوزه‌ آبخیز هیو و شلمزار)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسندگان

محمدرضا شیخ ربیعی 1
بهلول عباس‌زاده 2
علی محبی 3

1 عضو هیات علمی، گروه کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه جامع علمی ـ کاربردی، تهران، ایران.

2 دانشیار پژوهشی، موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

3 استادیار پژوهشی، موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

10.22077/jdcr.2026.11572.1253
چکیده
تغییرات اقلیمی از چالش‌های اساسی محیط‌زیستی با اثرات گسترده بر سامانه‌های طبیعی است. حوزه‌ آبخیز هیو و شلمزار در دامنه جنوبی البرز، با دارا بودن گونه‌های ارزشمندی چون گون، آویشن، بومادران، شیرین‌بیان، کاسنی، گل راعی و خارشتر البرزی، از غنای بالای گیاهان دارویی برخوردارند. با وجود مطالعات پراکنده، تاکنون مرور نظام‌مند جامعی در این زمینه انجام نشده است. این پژوهش با هدف گردآوری، ارزیابی و تلفیق یافته‌های مطالعات انجام‌شده درباره تأثیر تغییرات اقلیمی بر توان اکولوژیکی گیاهان دارویی در حوضه‌های مذکور انجام شد. مطالعه مرور نظام‌مند بر اساس PRISMA انجام شد. جستجو در پایگاه‌های معتبر داخلی و بین‌المللی صورت گرفت. بازه زمانی مقالات فارسی ۱۳۹۰-۱۴۰۳ و انگلیسی ۲۰۱۵-2026 بود. پس از غربالگری، 60 مطالعه برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. داده‌ها با تحلیل مضمون و آمار توصیفی تحلیل شدند. دمای سالانه 2/1 درجه افزایش و بارش فصل رویش 15 درصد کاهش داشته است. تراکم گون، آویشن و بومادران تا ۲۵ درصد کم شده است. گلدهی کاسنی زودتر رخ داده و شیرین‌بیان به ارتفاعات بالاتر جابجا شده است. ترکیبات مؤثره تا ۳۰ درصد کاهش یافته است. خارشتر البرزی با کاهش زیستگاه روبروست. مناطق مرتفع تا چهل درصد از کاهش جمعیت جلوگیری کرده‌اند. پیش‌بینی می‌شود تا سال ۱۴۱۰، سی درصد سطح پراکنش از بین رود. تغییرات اقلیمی توان اکولوژیکی را کاهش داده است. آسیب‌پذیری گونه‌ها، جابجایی ارتفاعی، کاهش مواد مؤثره و تهدید خارشتر از پیامدهای مهم هستند. برداشت بی‌رویه سرعت انقراض را افزایش داده است. مدیریت پناهگاه‌های اقلیمی، توسعه کشت پایدار، آگاهی‌رسانی و تدوین برنامه سازگاری برای حفظ این منابع ضروری است.

کلیدواژه‌ها

تغییرات اقلیمی
توان اکولوژیکی
گیاهان دارویی
حوزه آبخیز هیو و شلمزار
دامنه جنوبی البرز
موضوعات
مجله پژوهش های خشکسالی و تغییراقلیم

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 07 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 04 تیر 1405
  • تاریخ بازنگری 15 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 16 مرداد 1405

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

تماس با ما