https://jdcr.birjand.ac.ir/ مجله پژوهش های خشکسالی و تغییراقلیم fa daily 1 Thu, 17 Apr 2025 00:00:00 +0330 Thu, 17 Apr 2025 00:00:00 +0330 https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3426.html در این مطالعه با استفاده از شاخص مخزن اصلاح‌شده در حوضه آبریز دز واقع در غرب کشور اقدام به شبیه‌‌سازی و بررسی مقادیر دبی پیک در مقیاس سالانه برای ایستگاه‌ هیدرومتری دزفول که بعد از مخزن سد دز ساخته شده‌اند، خواهد شد. مقادیر دبی پیک سالانه ایستگاه هیدرومتری دزفول و مقادیر دبی متوسط این ایستگاه هر دو در سال 1386 دچار تغییر روند و شکست در سری سالانه شده است. بررسی روند تغییرات مقادیر دبی پیک بازسازی‌شده ایستگاه هیدرومتری دزفول در دوره آماری 1357-1398 نشان داد که آماره من-کندال برای سری 48/2- می‌‌باشد که بیانگر تغییرات معنی‌‌دار نمی‌‌باشد. برای بررسی بهترین تابع مفصل با توجه به معیارهای ارزیابی برای مقادیر دبی پیک ایستگاه تله‌زنگ با توزیع آماری لوگ نرمال و مقادیر دبی پیک بازسازی‌شده ایستگاه دزفول با توزیع آماری حدی تعمیم‌یافته در مقایسه با بهترین تابع مفصل برای مقادیر پیک مشاهداتی ایستگاه هیدرومتری تله‌زنگ و دزفول با توزیع آماری هر دو لوگ نرمال، تابع مفصل از یک نوع به نام گالامبوس بدست آمده و پارامتر تتا برای حالت دبی پیک اصلاح‌شده دزفول و دبی پیک تله‌زنگ 8841/9 و برای دبی پیک مشاهداتی دزفول و تله‌زنگ 6981/8 محاسبه شده است. علاوه‌بر موارد ذکر شده، در این مطالعه از تابع مفصل جهت برآورد احتمال وقوع توام داده‌های مورد بررسی که منجر به ارائه نمودارهای تیپ جهت تحلیل فراوانی استفاده شد. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3621.html Climate change and its effects on water resources and agriculture have made the accurate prediction of climatic parameters at the local scale even more necessary. General Circulation Models, due to their low spatial resolution, require downscaling for regional analyses. This study investigates the performance of the XGBoost machine learning model in the statistical downscaling of monthly mean temperature and relative humidity at the synoptic station of Qaen during the period from 1991 to 2015. In this research, the output of the GCM model, after correcting structural errors using the Chunk Mapping method,was used as input for the XGBoost model. The model's performance was evaluated using statistical criteria KGE, NSE, NRMSE, and R² in two phases: training and testing. The results indicated that the XGBoost model exhibited very good performance in downscaling mean temperature (with R² and NSE values close to one and low NRMSE in both phases) and acceptable performance for relative humidity. The model's stability in temperature simulation was evident, although there is a need for improvement in the model training process for relative humidity. The analysis of the distribution of simulated data showed that the model faces limitations in reproducing extreme temperature values (less than -10 degrees Celsius) and very high relative humidity (more than 80 percent), showing a greater tendency to simulate median temperature values. These findings are consistent with similar research in other parts of the world and confirm the high potential of XGBoost as an efficient tool in climate change studies, especially in arid regions. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4011.html Dry and wet spells are common extreme weather events that have significant global impacts on ecosystems, water resources, and agriculture. This study examines the frequency and trend of maximum consecutive dry and wet spells in Northwestern Nigeria using long-term daily rainfall data from 1980 to 2021. The temporal trend of dry and wet spells was analysed using the Mann-Kendall test, and Pearson’s correlation was utilised to examine relationships. Both dry and wet spells showed positive and negative trends. The analysis reveals significant trends in dry and wet spell patterns, indicating increasing dryness in some areas and heightened wetness, particularly in Kano, Sokoto, and Kebbi. The Standardised Precipitation Index (SPI) and dry spells are strongly correlated with P values of (0.01 and 0.00) in Sokoto and Kebbi state. The findings of this study can inform decision-making for water resource planning, agriculture, and disaster risk management in mitigating drought and flood disaster. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3834.html This article was aimed at assessing vulnerability of urban water resources system (UWRS) in Birnin Kebbi, Northwestern Nigeria. Multi-dimensional data was input into a modified Driving-force, Pressure, State, Impact and Response (DPSIR) framework. The Model consists of fifteen (15) evaluation factors/indicators relevant to study area’s peculiarities. UWRS’ vulnerability grades were categorized from mild to extremely strong intensities. The intensity levels of factors were subsequently computed. Patterns of how each pair of factors behaved (from 1990 to 2020) were generated in PAST3.2 environment. Results showed increase in resilience trends in the post-2000 years. This suggests vulnerability transitions where not all of the system’s factors moved in concurrence across the decades, an indication of internal dynamics that push back against uniform change in the system. We conclude that this implies Birnin Kebbi’s UWRS’s effective adaptive responses and vulnerability mitigation mechanisms despite periodic spikes in unmitigated pressures, states and impacts in pre-2000 period. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3986.html Groundwater, the planet’s largest freshwater reservoir, faces mounting stress from overuse and climate change, demanding interpretable, uncertainty-aware modeling tools. Fuzzy-based modeling offer unique solutions, yet their global research landscape, scientific evolution, intellectual structure, and global diffusion remains unmapped. To address this gap, we present the first focused bibliometric synthesis of fuzzy-based approaches for groundwater level estimation, analyzing 189 Web of Science–indexed articles published between 2000 and 2025 using Bibliometrix and VOSviewer. Our analysis quantifies publication growth, identifies leading countries, institutions, and authors, and maps thematic clusters. Results reveal a 19.8% annual growth rate since 2016, with Iran dominating in publications and the United States achieving the highest citations. Key institutions include Islamic Azad University, University of Tabriz, and University of Tehran, while leading authors such as Kisi, El-Shafie, and Nourani anchor the intellectual structure of the field. Science-mapping demonstrates the dominance of hybrid frameworks, particularly those integrating wavelet transforms, metaheuristics, or adaptive neuro-fuzzy inference systems (ANFIS). Keyword co-occurrence networks (minimum occurrence = 5) and temporal overlay visualizations demonstrate a paradigm shift from standalone fuzzy systems toward climate-aware, physics-informed hybrids. This study consolidates a scattered body of knowledge and establishes fuzzy-based groundwater modeling as a maturing sub-discipline. We identify critical frontiers including explainable AI integration, improved spatial scalability, and applications in data-scarce transboundary aquifers. Future research should prioritize cross-paradigmatic collaboration to bridge data-driven and process-based modeling, enhancing both scientific rigor and policy relevance, particularly in the context of escalating water insecurity driven by climate change. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3994.html Qanats, as one of the most important indigenous water supply systems in arid and semi-arid regions, have been severely affected by climate change and the ongoing recent droughts. In this regard, employing advanced machine learning models can play a key role in developing reliable forecasting systems to support climate change adaptation planning. objective of this research is to simulate the monthly discharge of the Balade Qanat complex in Ferdows County using a set of machine learning models, including single algorithms such as XG Boost, SVR, Random Forest, and Gradient Boosting, as well as an advanced ensemble approach, Stacking. This simulation uses climatic, hydrological data, and drought indices over a 10-year period. dominant approach in modeling is comparing the performance of individual models against the final ensemble model. The obtained results showed that under the region’s variable climatic conditions, the Stacking ensemble approach exhibited a significantly stronger performance than single models like XG Boost. Stacking model was selected as the optimal model, achieving the highest coefficient of determination (R²) and the highest (KGE = 0.93, R² = 0.92 with the lowest RMSE = 12.21. This superior performance emphasizes the capability of Stacking models in reducing variance and correcting systematic biases of individual models when dealing with the complex and nonlinear behavior of qanat discharges. It is concluded that the Stacking model, due to its ability to extract complex nonlinear patterns and improve generalization, is a superior management tool for decision-making in the sustainable exploitation of qanat water resources in water-stressed climates. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3995.html Climate change, accelerated by human activities, has led to the shrinkage and disappearance of salt lakes worldwide. In northwestern Iran, the gradual drying of Lake Urmia has exposed lakebed sediments to wind erosion, turning sandy-saline areas in its southeastern region into a primary source of dust generation. This study examines the effects of various concentrations and application methods of sodium alginate on increasing the resistance of soil samples from these sandy-saline areas against wind erosion. Sodium alginate was applied at four concentrations (0%, 0.5%, 1%, and 2%) using three methods: dry spraying, wet spraying, and mixing with soil followed by compaction. Key properties such as crust thickness, compressive strength, and changes in compressive strength with soil depth were evaluated. Wind tunnel experiments were conducted to measure soil loss, while electron microscopy imaging and elemental analysis were used to investigate the structural bonds formed between soil particles. Results revealed that a 0.5% sodium alginate concentration produced thicker crusts across all application methods. The highest compressive strength (up to 13,053 kPa) was achieved using the 2% sodium alginate concentration with the mixing and compaction method. Wind tunnel tests demonstrated a significant reduction in soil loss, decreasing from 47.29% in the distilled water treatment (control) to 10.75% and 6.37% with 0.5% and 1% sodium alginate treatments, respectively. Microscopic analyses of the crusts,, showed that sodium alginate remained effectively integrated into the soil samples. By forming a durable surface coating on soil particles, sodium alginate enhanced the soil’s resistance to wind erosion. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4041.html The environmental collapse of terminal lake basins necessitates a rigorous distinction between climatic variability and anthropogenic pressures to inform restoration policies. This study aims to diagnose the primary drivers of desiccation in the Lake Urmia Basin through a continuous-time modeling approach. A Probabilistic Neural Ordinary Differential Equation (Neural ODE) framework was developed as a "Digital Twin" of the basin, calibrated on the natural period (1981–1996) using multi-source satellite imagery and ERA5-Land reanalysis data. By projecting these learned natural dynamics through 2025, counterfactual simulations were employed to quantify the relative contributions of climate warming and water withdrawal. Results indicate that while climate warming (representing temperature and evaporation shifts) accounts for approximately 37% of the surface area decline, direct anthropogenic intervention is responsible for 63% (±5%) of the total deficit. Furthermore, seasonal decomposition reveals a critical water deficit during winter months, consistent with the interception of runoff by upstream infrastructure. Identifying this seasonal timing of water scarcity is highly critical for drought risk management and restoration policy, as it distinguishes baseline evaporative losses from direct infrastructure-driven runoff interception, thereby guiding targeted reservoir release strategies. These findings demonstrate that the basin retains significant hydro-climatic potential for recovery. The study concludes that restoration efforts should prioritize the reform of winter reservoir release policies and the enforcement of agricultural consumption caps rather than focusing solely on climate adaptation. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3937.html Climate change is widely recognized as one of the most critical global challenges, directly influenced by human activities, particularly the increasing generation and improper management of solid waste. The growing volume of municipal and industrial waste, especially in developing countries, contributes significantly to the emission of greenhouse gases such as carbon dioxide and methane, thereby threatening environmental sustainability. This issue not only exacerbates pollution across air, soil, and water resources but also intensifies public health risks and accelerates climate change impacts. Consequently, effective and sustainable waste management has emerged as a key strategy for mitigating greenhouse gas emissions. This study explores the role of artificial intelligence (AI) in enhancing waste management systems and reducing the environmental and climatic impacts associated with waste generation. Intelligent algorithms have the capability to predict waste generation trends, optimize transportation routes, automate material sorting, and evaluate climate-related policies, all of which contribute to reducing emissions and energy consumption. AI systems have achieved prediction accuracies of up to 98.5% in specific applications, such as monitoring bin fill levels. So, machine learning based predictive models can improve the timing and efficiency of waste collection, thereby decreasing fuel use and pollutant release. The findings indicate that integrating advanced AI technologies with environmental management approaches offers a robust pathway for addressing climate challenges. Such integration can significantly support sustainable development goals by lowering the carbon footprint, improving resource efficiency, and strengthening adaptive capacity to climate change. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3595.html به‌منظور بررسی اثر محلول‌پاشی براسینواستروئید و ملاتونین بر فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدان و عملکرد کینوا تحت تنش خشکی، آزمایشی به‌صورت کرت‌های خرد شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی طی سال‌های ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۰ در مزرعه دانشگاه شهید باهنر کرمان اجرا شد. تیمارها شامل آبیاری ۱۰۰، ۷۵ و ۵۰ درصد ظرفیت زراعی و نه سطح محلول‌پاشی بودند. تنش خشکی و محلول‌پاشی اثر معنی‌داری بر شاخص‌های فیزیولوژیک و عملکرد داشتند. افزایش خشکی موجب افزایش مالون‌دی‌آلدهید و فعالیت پلی‌فنل‌اکسیداز و کاهش پروتئین برگ گردید. بیشترین مالون‌دی‌آلدهید در آبیاری ۵۰ درصد بدون محلول‌پاشی مشاهده شد، در حالی‌که محلول‌پاشی، به‌ویژه در سطوح ۵۰ و ۷۵ درصد، آن را کاهش داد. فعالیت کاتالاز و پراکسیداز در تیمار ملاتونین و براسینواستروئید بیشترین بود. عملکرد دانه در آبیاری کامل بیشترین و در ۵۰ درصد کمترین بود. کاربرد ملاتونین و براسینواستروئید عملکرد را تا ۶۵ درصد افزایش داد. براسینواستروئید 5/0 میکرومولار در تنش ملایم به‌عنوان تیمار برتر پیشنهاد می‌شود. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3733.html این پژوهش اثرات تغییرات اقلیمی بر کشت برنج (نشایی و مستقیم) را در دوره‌های ۲۰۳۱ تا ۲۰۹۰ نسبت به دوره پایه (۱۹۹۰–۲۰۲۰) تحت سناریوهای SSP126، SSP245 و SSP585 بررسی کرده است. در بدترین شرایط، دمای حداکثر 1.9 تا 5.1 و دمای حداقل 1/2 تا 1/5 درجه افزایش می‌یابد. بارش 1/09 برابر و تبخیر-تعرق مرجع 1/12 برابر بیشتر خواهد شد. مدل CERES-Rice نشان داد زیست‌توده در سناریوی سوم برای نشایی ۱۳ درصد و برای خشکه‌کاری با آبیاری بارانی و قطره‌ای به‌ترتیب ۱۸ و ۱۷ درصد افزایش دارد. عملکرد دانه نیز بیشتر از دوره پایه بود؛ کمترین افزایش عملکرد در آبیاری غرقابی ۶ درصد، بارانی ۱۴ درصد و قطره‌ای ۷ درصد بود. خشکه‌کاری نسبت به غرقابی افت عملکرد کمتری داشت. دماهای بالا موجب عقیمی سنبلچه و پوکی دانه می‌شود. با وجود مقاومت رقم بررسی‌شده به تنش دمایی، استفاده از ارقام مقاوم، بهینه‌سازی مدیریت زراعی و آبیاری برای کاهش اثرات منفی ضروری است. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3804.html سیلاب، یکی از پیامدهای شدید هیدرولوژیکی ناشی از تغییر اقلیم، تهدیدی مکرر و مخرب برای اماکن میراث جهانی یونسکو مانند شهر تاریخی شوشتر است. تغییرات اقلیمی و توسعه‌ی شهری، خطر سیلاب‌های مکرر در این منطقه را تشدید کرده است. هدف مطالعه، ارائه چارچوب ارزیابی ریسک برای افزایش تاب‌آوری و پشتیبانی از استراتژی‌های سازگاری در برابر این مخاطرات اقلیمی است. در این پژوهش، مبتنی بر تحلیل سلسله مراتبی با ۱۵ شاخص، در محیط GIS برای شناسایی مناطق خطر سیل، آسیب‌پذیری و ریسک سیل در منطقه ترکیب شد. نتایج نشان داد که بیش از ۳۲ درصد از مساحت منطقه در سطح خطر بالا و بسیار بالا قرار دارد. دقت و اطمینان بالای ۹۰ درصد تأیید شد. تحلیل‌ حساسیت نیز نقش حیاتی شاخص‌ها را نشان می‌دهند. اعتبار این مدل، بینش‌های ارزشمندی را برای تصمیم‌گیرندگان جهت تقویت استراتژی‌های مدیریت پایدار ریسک‌های اقلیمی و حفاظت از میراث فرهنگی در برابر پیامدهای تغییر اقلیم فراهم می‌آورد. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3828.html Groundwater represents a primary source of water supply in arid and semi-arid regions where surface water availability is severely limited. Increasing demand driven by rapid population growth, agricultural expansion, and industrial development requires robust and cost-effective assessment strategies for groundwater resource planning. This study delineates groundwater potential zones in the Nayband Plain, Tabas County, eastern Iran. The analysis integrates Geographic Information Systems (GIS) with the fuzzy Analytical Hierarchy Process (Fuzzy-AHP). Seven hydro-environmental factors—slope, geomorphology, soil texture, lineament density, land cover, precipitation, and proximity to drainage networks—were selected and weighted based on expert knowledge within a fuzzy multi-criteria decision-making framework. The resulting groundwater potential map was classified into five categories: very good, good, moderate, poor, and very poor. Findings indicate that approximately 36% of the region exhibits good to very good groundwater potential, predominantly in the northern and northwestern sectors of the plain. Model validation using 10 wells, 3 qanats, and 3 springs demonstrated a strong spatial agreement between high-potential zones and existing groundwater extraction structures. The results confirm that coupling GIS with fuzzy-AHP provides a reliable and transferable methodology for groundwater resource evaluation, especially in data-scarce arid regions. This approach supports informed decision-making for sustainable groundwater exploitation and artificial recharge projects in environments with high water scarcity. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3832.html این مطالعه با هدف ارزیابی تاب‌آوری رقم بومی برنج طارم در برابر تغییرات اقلیمی در استان گلستان انجام شد. داده‌های مزرعه‌ های سال زراعی ۱۴۰۰ برای کالیبراسیون و واسنجی مدل CERES-Rice مورد استفاده قرار گرفت. داده‌های اقلیمی پایه از ایستگاه سینوپتیک گرگان استخراج و برای دوره آینده با استفاده از مدل HadGEM3-GC31-LL تحت سه سناریوی انتشار SSP126، SSP245 و SSP585 شبیه‌سازی شد. نتایج نشان داد که مدل از دقت بالایی در پیش‌بینی مراحل رشد و عملکرد برخوردار است (RMSE <۱۰٪). افزایش دما، به‌ویژه در مرحله پر شدن دانه، موجب کاهش معنی‌دار عملکرد و افزایش نیاز آبی گردید. در سناریویSSP126، سیستم کشت پایداری نسبی خود را حفظ کرد، اما در سناریویSSP585 تاب‌آوری کاهش یافته و نوسانات عملکرد افزایش یافت. این نتایج نشان می‌دهد که پایداری تولید برنج به شدت وابسته به مدیریت سازگار با تغییر اقلیم است. راهکارهایی نظیر استفاده از ارقام مقاوم به گرما و بهینه‌سازی مصرف آب توصیه می‌شوند. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3836.html پیش‌بینی اثرات تغییر اقلیم بر بارندگی و خشکسالی سال‌های آتی، در برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری‌های بخش کشاورزی و مدیریت منابع آب و اجرای اقداماتی در راستای کاهش اثرات منفی خشکسالی اهمیت زیادی دارد. در این مطالعه نتایج حاصل از پیش‌نگری بارش طی دوره 40 ساله 2060-2021 به منظور درک تغییر اقلیم آینده در دشت کرمانشاه با استفاده از خروجی‌ مدل‌های گردش عمومی HadGEM3-GC31، MRI-ESM2-0 و ACCESS-ESM1-5 از روش ریزمقیاس‌نمایی آماری LARS-WG8 تحت سه سناریوی بدبینانه، تداوم روند فعلی و خوشبینانه ریزمقیاس شد. پس از انتخاب مدل گردش عمومی مناسب، برای برآورد احتمال وقوع خشکسالی در ایستگاه‌های مورد بررسی از شاخص خشکسالی SPI سالانه استفاده شد. نتایج نشان داد که روند بارندگی در اکثر ایستگاه‌ها و سناریوها کاهشی بوده و این امر به تشدید خشکسالی طی سال‌های آینده خواهد انجامید؛ که این امر علاوه بر آثار سوء اقتصادی-اجتماعی فراوان، بر عملکرد کشاورزی منطقه و الگوهای کشت آتی نیز تاثیر منفی خواهد داشت. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3838.html این پژوهش که با روش کمی- پیمایش با هدف ارزیابی پیامدهای امنیتی تغییر اقلیم و خشکسالی در حوضه‌های آبریز کارون و زهره جراحی، با نمونه‌ای متشکل از ۲۲۶ نفر از متخصصان و مدیران حوزه‌های آب و امنیت به روش پیمایشی انجام شد. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته و تکنیک‌های آماری پیشرفته شامل تحلیل عاملی اکتشافی، همبستگی و مدل‌سازی معادلات ساختاری تجزیه و تحلیل گردید. یافته‌های تحقیق سه بُعد کلیدی بحران آب را شناسایی کرد: عدالت اجتماعی-حقوقی (بار عاملی ۰.۸۷)، حکمرانی سیاسی (۰.۷۹) و تاب‌آوری زیست-اقتصادی (۰.۷۲) که در مجموع ۷۱٪ واریانس را تبیین می‌کنند. نتایج همبستگی پیرسون (۴۷/۰ تا ۷۲/۰) و مدل معادلات ساختاری (CFI=0.93) تأثیر مستقیم تغییرات اقلیمی بر ابعاد پنجگانه بحران آب و نقش زمین‌ساز شاخص سیاسی (β=0.52-0.62) را تأیید نمود. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که مقابله با پیامدهای امنیتی تغییر اقلیم مستلزم رویکردی جامع با تمرکز بر اصلاح حکمرانی آب و تحقق عدالت آبی است. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3855.html تغییر اقلیم یکی از مهم‌ترین چالش‌های تأثیرگذار بر تولیدات کشاورزی است و عملکرد ذرت به عنوان محصولی راه‌بردی در دشت قزوین نسبت به نوسانات اقلیمی حساسیت بالایی دارد. در این پژوهش اثر تغییرات اقلیمی بر عملکرد ذرت علوفه‌ای دشت قزوین تحت سناریوهای ‌SSP2-4.5 و SSP5-8.5 در دوره‌های آینده2100-2076، 2075-2051، 2050-2026 بررسی گردید. به‌منظور کاهش عدم‌قطعیت‌های اقلیمی، خروجی چندین مدل گردش عمومی جو با استفاده از روش ترکیب وزنی خطی ادغام شده‌اند. در مرحله دوم، برای پیش‌بینی عملکرد ذرت، چندین الگوریتم یادگیری‌ماشین شامل شبکه عصبی، رگرسیون بردار پشتیبان و جنگل تصادفی به‌صورت ترکیبی (Ensemble) با میانگین وزنی پیش‌بینی‌ها به کار گرفته شده‌اند تا دقت و پایداری نتایج افزایش یابد.داده‌های اقلیمی شامل بارش (به عنوان شاخص تغییرات اقلیم منطقه و منابع آب)، دمای حداقل و حداکثر و تبخیروتعرق از مدل‌های ‌CNRM-CM6-1، GFDL-ESM4،MIROC6 و HadGEM3 طی دوره 2014-1986 به صورت منفرد و گروهی با آمار ایستگاهی مقایسه شد. در بخش اقلیمی، نتایج نشان داد مدل گروهی با دقت بالای R²=0.95 و RMSE پایین، عملکرد بهتری ارائه می‌دهد و خطای کلی را کاهش می‌دهد. پیش‌بینی‌ها بیانگر افزایش دماهای حداقل و حداکثر و تبخیروتعرق و کاهش بارش در آینده است. شبیه‌سازی عملکرد ذرت با استفاده از مدل‌های یادگیری‌ماشین گروهی شامل شبکه عصبی، جنگل تصادفی و رگرسیون بردار پشتیبان کاهش عملکرد محصول را در هر دو سناریو نشان داد؛ به‌طوری که در دوره ۲۰۲۶–۲۰۵۰ به‌ترتیب حدود 72/4 و 72/8 درصد کاهش برآورد شد. نتایج بر ضرورت اتخاذ راه‌بردهای سازگاری و مدیریت منابع آبی برای کاهش اثرات منفی تغییراقلیم بر تولید ذرت در دشت قزوین تأکید می‌کند. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3863.html مقدمه : عدالت اقلیمی به عنوان یکی از ارکان اصلی توسعه پایدار شهری، به توزیع عادلانه مخاطرات و مواهب محیطی در بین گروه‌های مختلف اجتماعی می‌پردازد.پژوهش حاضر با هدف تحلیل عدالت اقلیمی در سکونتگاه‌های غیررسمی شهر مشهد، بر پایه‌ی رویکردی تلفیقی و میان‌رشته‌ای انجام شده است.مواد و روش ها: در این مطالعه، ترکیب داده‌های کمی و کیفی شامل تحلیل تصاویر ماهواره‌ای، داده‌های پرسشنامه‌ای، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و جلسات گروه‌های کانونی به کار گرفته شد.نتایج و بحث: یافته‌ها نشان داد سکونتگاه‌های غیررسمی مانند قلعه‌ساختمان و سیدی بالاترین دمای سطح و کمترین پوشش گیاهی را دارند. ساکنان این مناطق از رضایت زیست‌محیطی پایین و دسترسی ناکافی به خدمات رنج می‌برند. همچنین شکاف معناداری بین درک ساکنان و مدیران شهری وجود دارد.نتیجه گیری: این پژوهش وجود بی‌عدالتی اقلیمی در سکونتگاه‌های غیررسمی مشهد را تأیید می‌کند و نشان می‌دهد دستیابی به عدالت اقلیمی مستلزم تلفیق همزمان عدالت توزیعی، رویه‌ای و ترمیمی است. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3872.html تغییر اقلیم، به یکی از بزرگترین تهدیدها برای حیات بشر تبدیل شده است. دستیابی به اطلاعات کافی درباره تغییرات اقلیمی به سیاست‌گذاری‌های مناطق مختلف بویژه اقلیم های خشک و نیمه خشک کمک می‌کند تا تصمیمات بهتری اتخاذ شود.در این تحقیق از داده های روزانه و ماهیانه پارامتر بارش ایستگاه هواشناسی سراوان از سال 1987 تا 2014 جهت شبیه سازی بارش استفاده شد. از بین مدلهای گزارش ششم که جهت پیش بینی بارش آینده مورد ارزیابی قرارگرفتند مدل اقلیمی ACCESCM به عنوان بهترین مدل شبیه‌سازی بارش در منطقه مورد مطالعه، به دلیل همبستگی بالا(99/0درصد) و خطای کمتر(002/0) نسبت به سایر مدل‌ها انتخاب شد. برای ریزمقیاس‌نمایی داده‌ها، روش Linear Scaling به دلیل دقت بالاتر(002/0) و همبستگی مناسب(99/0) درصد ترجیح داده شد. پیش‌بینی‌های بارش برای دوره‌های آتی تحت سناریوهای مختلف نشان‌دهنده افزایش بارش به‌ویژه در فصل‌های زمستان و تابستان در ایستگاه سراوان است. به‌طور کلی، روند کلی افزایش بارش در ایستگاه مشاهده می‌شود. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3877.html با توجه به روند گرمایش جهانی، تغییرات اقلیمی و نوسانات بارش و دما، تهدیدی جدی برای منابع آب سطحی و مدیریت پایدار آب در ایران به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک محسوب می‌شوند. در این راستا، این پژوهش به تحلیل اثرات تغییر اقلیم بر منابع آب سطحی حوزه آبخیز میمه در استان ایلام پرداخته است. برای این منظور، مدل هیدرولوژیکی SWAT برای شبیه‌سازی فرآیندهای هیدرولوژیکی حوضه و ترکیب مدل اقلیمی CanESM5 و مدل آماری ریزمقیاس‌گر LARS-WG تحت سناریوهای SSP1-2.6 و SSP2-4.5 برای پیش‌بینی اقلیم حوضه، مورداستفاده قرار گرفت. بر اساس نتایج، مدل SWAT دارای عملکرد خوبی در شبیه‌سازی هیدرولوژیکی حوضه بود به‌طوری‌که ضرایب NSE و R2 برای دوره واسنجی (2016-2010) به ترتیب 0.72 و 0.74 و اعتبارسنجی (2020-2017) به ترتیب 0.84 و 0.90 به دست آمد. نتایج پیش‌بینی اقلیم آینده حاکی از افزایش دما بین 5.2 تا 9.2 درجه سانتی‌گراد و کاهش بارش سالانه تا حدود 13 درصد تحت سناریوی میانی بود. تحلیل هیدرولوژیکی نشان داد که میانگین دبی سالانه رودخانه طی دوره‌های آینده از 5.63 مترمکعب بر ثانیه به1.61 مترمکعب بر ثانیه کاهش می‌یابد و رواناب تابستانی تقریباً به صفر می‌رسد. یافته‌ها ضرورت اتخاذ راهبردهای سازگاری ازجمله ذخیره‌سازی رواناب، تغذیه مصنوعی آب‌های زیرزمینی، اصلاح الگوی کشت و توسعه سامانه‌های هشدار سیلاب را تأکید می‌کند. این مطالعه با بهره‌گیری هم‌زمان از مدل‌های LARS-WG و SWAT و سناریوهای جدید IPCC، می‌تواند مبنایی علمی برای مدیریت هوشمند منابع آب و تصمیم‌گیری‌های استراتژیک منطقه‌ای باشد. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3948.html تغییر اقلیم به‌عنوان یکی از چالش‌های اساسی قرن حاضر، با ایجاد تغییراتی مانند کاهش بارندگی، افزایش دما و تشدید رخدادهای حدی، اثر قابل‌توجهی بر پایداری تولیدات کشاورزی، به‌ویژه در مناطق نیمه‌خشک بر جای گذاشته است. در این میان، گلرنگ به‌عنوان یک‌گونه روغنی-دارویی کم‌آب‌بر و متحمل به تنش‌های اقلیمی، ظرفیت بالایی برای سازگاری با شرایط اقلیمی آینده دارد. این پژوهش باهدف ارزیابی اثرهای تغییر اقلیم بر عملکرد محصولات زراعی و بررسی پتانسیل سازگاری اقتصادی گیاه دارویی گلرنگ به‌عنوان یک گیاه متحمل به‌خشکی در دشت همدان-بهار انجام شد. برای این منظور، ابتدا تغییرات آینده بارش، دما و تبخیرتعرق مرجع تحت سه سناریوی اقلیمیی پیش‌نگری شد و سپس اثرهای این تغییرات بر عملکرد محصولات و الگوی کشت منطقه با بهره‌گیری از مدل برنامه‌ریزی ریاضی اثباتی شبیه‌سازی گردید. داده‌های پایه از سال زراعی 03-1402 از طریق تکمیل پرسش‌نامه جمع‌آوری شد. نتایج پیش‌نگری اقلیمی نشان داد که دشت همدان-بهار در دوره‌های آتی به‌طور متوسط با کاهش بارش و افزایش دمای حداقل و حداکثر تحت سه سناریوی اقلیمی مواجه خواهد بود؛ شرایطی که موجب کاهش عملکرد اغلب محصولات زراعی منطقه می‌شود. بااین‌حال، گیاه گلرنگ در تمامی سناریوها واکنش مطلوبی به تغییر اقلیم نشان داد و عملکرد آن بین ۴ تا ۷ درصد افزایش یافت. تحلیل اقتصادی نیز بیانگر آن است که این افزایش عملکرد می‌تواند زمینه گسترش حدود 189 هکتار سطح زیرکشت گلرنگ و افزایش بیش از 02/9 میلیارد تومان سود خالص بخش کشاورزی را فراهم خواهد ساخت. براین‌اساس، توسعه کشت گلرنگ در شرایط تنش، یک راهبرد سازگار با اقلیم و اقتصادی محسوب می‌شود. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3954.html به منظور ارزیابی واکنش گیاه داوودی (Chrysanthemum morifolium) به تنش شوری و برخی تعدیل‎کننده‎های تنش، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار انجام شد. فاکتور اول شامل تنش شوری در چهار سطح (صفر، ۳۰، ۶۰، ۹۰ میلی‌مولار کلرید‌‌‌ سدیم) به‌همراه آب آبیاری و فاکتور دوم در پنج سطح (شاهد، ال-گلوتامیک اسید در دو غلظت ۳۰۰ و ۶۰۰ میلی‌مولار و تلقیح باکتریایی با سویه‌هایPseudomonas putida وCurtobacterium spp. ) بود. نتایج آزمایش نشان داد که با افزایش تنش شوری، میزان فتوسنتز، تعرق، هدایت روزنه‌ای، حداکثر کارآیی کوانتومی فتوسیستم دو (Fv/Fm)، شاخص ثبات کلروفیل، قطر گل، مدت زمان ظهور و باز شدن غنچه کاهش معنی‌دار می‌یابد و پژمردگی گل افزایش می‌یابد. به عنوان مثال شوری 60 میلی‌مولار باعث کاهش 07/38 و 9/58 درصدی شاخص ثبات کلروفیل و قطر گل نسبت به شاهد شد اما استفاده از مواد محرک رشد افزایش 25/41 و30/29 درصدی را به همراه داشت. همچنین با افزایش سطح تنش، غلظت پتاسیم کاهش پیدا کرد و به افزایش نسبت سدیم به پتاسیم در برگ‌های داوودی منجر شد. استفاده از هر دو نوع باکتری و هر دو غلظت ال-گلوتامیک اسید باعث بهبود معنی‌دار تمامی صفات مورد بررسی نسبت به شاهد شد. در سطوح شوری صفر و ۳۰ میلی‌مولار، ال-گلوتامیک اسید با غلظت ۶۰۰ میلی‌مولار بیشترین اثر را داشت؛ با این حال، در سطوح شوری بالاتر یعنی در سطوح شوری ۶۰ و 90 میلی‌مولار، ال-گلوتامیک اسید با غلظت ۳۰۰ میلی‌مولار موثرتر بود. شایان ذکر است که درسطح شوری ۹۰ میلی‌مولار، گل‌دهی رخ نداد. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3959.html درک دینامیک خشکسالی تحت تأثیر گرمایش جهانی و افزایش تقاضای تبخیری جو، برای مدیریت ریسک منابع آب امری حیاتی است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل و پیش‌نگری مشخصه‌های خشکسالی در ایران انجام شد. برای این منظور از خروجی‌های پروژه مقایسه مدل‌های جفت‌شده فاز ششم (CMIP6) یک چند مدلی همادی (CMIP6-MME) تولید شد. در گام نخست روش‌شناسی، کارایی CMIP6-MME در بازتولید شاخص بارش تبخیر-تعرق استانداردشده (SPEI-12) طی دوره تاریخی (2014-1990) در نه ایستگاه همدید ارزیابی شد. بررسی‌ سنجه‌های آماری نشان داد که علی‌رغم مقادیر NSE<0 ناشی از عدم تطابق فازهای زمانی در مدل‌های گردش کلی، شاخص توافق ویلموت توانمندی CMIP6-MME را در شبیه‌سازی رفتار اقلیمی، به‌ویژه در عرض‌های بالاتر و پهنه‌های کوهستانی تأیید می‌کند. در گام بعد، تغییرات زمانی-مکانی شدت و فراوانی خشکسالی برای سه افق آینده (تا سال ۲۱۰۰) تحت سناریوهای SSP1-2.6، SSP3-7.0 و SSP5-8.5 بررسی شد. خروجی‌ها حاکی از شکل‌گیری یک ساختار اقلیمی دوقطبی در آینده است. در عرض‌های پایین‌تر و نواحی جنوبی، تحت سناریوی خیلی بدبینانه (SSP5-8.5)، شدت خشکسالی به آستانه‌های بسیار بحرانی (SPEI≤-2) خواهد رسید؛ هرچند وقوع بارش‌های فرین موسمی، فراوانی این رخدادها را به‌طور مقطعی کاهش می‌دهد. در تقابل با این الگو، پهنه‌های شمالی کشور به تبعیت از رابطه ترمودینامیکی کلازیوس-کلاپیرون و افزایش آب قابل بارش، کاهش شدت خشکسالی را تجربه می‌کنند، اما فراوانی خشکسالی در این مناطق تا ۳۴ درصد افزایش می‌یابد. جابجایی مکانی هسته خشکسالی در کشور نشان می‌دهد که مناطق مختلف نیازمند اتخاذ راهبردهای انطباقی کاملاً متمایزی برای مقابله با اثرات تغییر اقلیم هستند. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3991.html تغییرات اقلیمی، اکوسیستم‌های شکننده مناطق خشک مانند استان هرمزگان را تهدید می‌کند. هدف این پژوهش، پیش‌بینی پویایی آینده پوشش گیاهی (NDVI) تا سال 2100 با استفاده از مقایسه مدل‌های پیشرفته یادگیری ماشین و تحت سناریوی بدبینانه تغییر اقلیم (SSP3-7.0) است. در این راستا، سری زمانی NDVI محصول MODIS (2000-2018) و داده‌های اقلیمی ERA5 برای دو نقطه نماینده در استان استخراج شد. عملکرد چهار الگوریتم یادگیری ماشین (GPR, GAM, RF, XGBoost) با معیارهای آماری دقیق ارزیابی و مدل بهینه برای پیش‌بینی آینده با استفاده از داده‌های مدل GFDL-ESM4 تحت سناریوی SSP3-7.0 به کار گرفته شد. نتایج ارزیابی نشان داد که مدل‌های رگرسیون فرآیند گاوسی (GPR) برای نقطه اول و تقویت گرادیان شدید (XGBoost) برای نقطه دوم با کارایی کلینگ-گوپتا (KGE) بالاتر از 0.88، برترین عملکرد را در مرحله آزمون داشتند. پیش‌بینی‌ها تا افق 2100، دو پاسخ اکولوژیکی واگرا را آشکار ساخت: نقطه اول با رشد چشمگیر 42 درصدی NDVI (پدیده سبز شدن) و نقطه دوم با رشدی ملایم و سپس رسیدن به پایداری (افزایش 10.9 درصدی) مواجه خواهد شد. این ناهمگونی مکانی نشان می‌دهد که اکوسیستم‌های منطقه پاسخ‌های متفاوتی از خود نشان می‌دهند. نتیجه‌گیری می‌شود که راهکارهای مدیریتی برای مقابله با خشکسالی باید مکان‌محور بوده و بر اساس پتانسیل رشد یا تاب‌آوری هر منطقه تدوین شوند. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3997.html economic, social, and political structures of various regions. In sensitive and vulnerable areas such as Gonbad-e Kavous County, these consequences manifest in a multidimensional and complex manner. The significance and necessity of this research lie in its comprehensive analysis of the reflection of the consequences of climate change and drought on the vulnerability of local communities from the perspective of geopolitical approaches (including economic, social, political-security, and environmental dimensions). A precise understanding of these consequences paves the way for designing sustainable policies and managing climate crises at both regional and national levels. The main objective of this study is to investigate and rank the consequences of climate change and drought and to analyze the relationship among its various dimensions in Gonbad-e Kavous County. The research method is applied, and its approach is descriptive-analytical. Data were collected through library research, online sources, and a survey (researcher-made questionnaire). The statistical population comprised 97,147 households in the county, with a sample size of 117 individuals selected through random sampling. Data were processed and analyzed using SPSS software and statistical tests such as the Friedman test and correlation analysis. The findings indicate that environmental consequences, with a mean rank of 3.17, are the most significant, followed by economic, social, and political-security consequences. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4017.html پیش‌بینی خشکسالی هواشناسی برای مدیریت پایدار منابع آب و کاهش ریسک اقلیمی در مناطق خشک و نیمه‌خشک ضروری است. این مطالعه عملکرد رویکردهای ترکیبی یادگیری ماشین و سری‌های زمانی را برای پیش‌بینی خشکسالی هواشناسی در استان خوزستان، ایران، ارزیابی می‌کند. داده‌های بارش ماهانه جمع‌آوری‌شده از هشت ایستگاه سینوپتیک در طول دوره 1989-2020 برای محاسبه شاخص بارش استاندارد (SPI) در مقیاس‌های زمانی 1، 3، 6 و 12 ماهه استفاده شد. چارچوب ترکیبی پیشنهادی، تحلیل وابستگی زمانی مبتنی بر ARMA، قابلیت یادگیری غیرخطی GPR و بهینه‌سازی تطبیقی ​​مبتنی بر AF را برای بهبود دقت پیش‌بینی خشکسالی ادغام می‌کند. چندین مدل پیش‌بینی مستقل و ترکیبی با استفاده از شاخص‌های ضریب همبستگی (R)، جذر میانگین مربعات خطا (RMSE)، کارایی نش-ساتکلیف (NS) و میانگین خطای مطلق (MAE) ارزیابی شدند. نتایج نشان داد که مقیاس‌های زمانی طولانی‌تر، به‌ویژه SPI-12 و SPI-6، عملکرد پیش‌بینی قابل اعتمادتری را در مقایسه با شاخص‌های کوتاه‌مدت ارائه می‌دهند. در میان مدل‌های بررسی‌شده، چارچوب ترکیبی سه‌گانه پیشنهادی بالاترین دقت پیش‌بینی را در اکثر ایستگاه‌ها و مقیاس‌های زمانی SPI به دست آورد. به عنوان مثال، تحت شرایط SPI-12 در ایستگاه بستان، چارچوب پیشنهادی به ترتیب به مقادیر R، RMSE، NS و MAE برابر با 0.922، 0.177، 0.949 و 0.145 دست یافت، در حالی که این مقادیر توسط مدل ARMA-AF به ترتیب 0.896، 0.215، 0.909 و 0.185 به دست آمد. این یافته‌ها پتانسیل چارچوب‌های پیش‌بینی ترکیبی ساختاریافته را برای بهبود قابلیت اطمینان پیش‌بینی خشکسالی هواشناسی در مناطق پیچیده اقلیمی برجسته می‌کند. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4025.html این پژوهش اثربخشی میکروارگانیسم‌های مفید را در کاهش اثرات شوری، سمیت یونی و تنش ناشی از فلزات سنگین پس از آبیاری با آب بازیافتی، در درختان زیتون ده‌ساله طی فصل‌های زراعی 2022 و 2023 ارزیابی کرد. درختان با باکتری‌های Bacillus subtilis، Bacillus cereus و یا قارچ میکوریزای آربوسکولار Glomus mosseae تلقیح شدند و با تیمار شاهد مقایسه گردیدند. نتایج نشان داد که تیمارهای تلقیح به‌طور معنی‌داری موجب افزایش قابلیت دسترسی کلسیم (Ca) و پتاسیم (K) در خاک و کاهش قابلیت دسترسی سدیم (Na)، کلرید (Cl) و کادمیوم (Cd) شدند. درختان تیمارشده نیز دارای مقادیر کمتری از سدیم، کلرید و کادمیوم در برگ‌ها بودند و در عین حال محتوای نسبی آب برگ، میزان روغن میوه، غلظت کربوهیدرات‌ها و پرولین، و همچنین فعالیت آنزیم پراکسیداز در آن‌ها افزایش یافت. علاوه بر این، نرخ فتوسنتز، هدایت روزنه‌ای، تعرق، غلظت دی‌اکسید کربن بین‌سلولی، زیست‌توده تر و خشک شاخه‌ها و رشد گیاه به‌طور معنی‌داری تحت تأثیر میکروارگانیسم‌ها بهبود پیدا کرد. در میان تیمارهای مورد بررسی، Bacillus subtilis بهترین عملکرد را نشان داد. به طور کلی، نتایج این مطالعه نشان داد که استفاده از میکروارگانیسم‌های مفید می‌تواند به‌عنوان یک راهکار مؤثر، پایدار و سازگار با محیط زیست برای افزایش مقاومت و بهبود عملکرد درختان زیتون در شرایط خاک‌های شور و آبیاری با آب بازیافتی مورد استفاده قرار گیرد. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4038.html Introduction: Urban air pollution is a major global health threat, exacerbated by climate change through altered temperature inversions, boundary layer dynamics, and pollutant dispersion. Ground based monitoring networks are costly and spatially limited. This study assesses the feasibility of estimating the Air Quality Index (AQI) from Google Earth satellite imagery of Tehran using three digital image processing methods in MATLAB. Materials and Methods: Seven cloud free satellite images acquired between July 2022 and April 2024 (AQI range: 64-172) were analyzed. Three image derived features were correlated with AQI: (1) pixel intensity standard deviation from normalized grayscale histograms, (2) Pearson cross correlation coefficients relative to a clean day reference, and (3) mean edge pixel density from Canny edge detection. Linear regression models were trained on five images and validated on two withheld test images. Results and Discussion: Pixel standard deviation showed a strong inverse relationship with AQI (R² = 0.82; regression slope: 1160.98 ± 312.4, intercept: 361.71 ± 75.3), with test errors of 1.25% and 29.66%. Canny edge detection mean density yielded R² = 0.80 (slope: 925.41 ± 268.7, intercept: 319.35 ± 64.9) with balanced errors of 10.11% and 12.81%, indicating greater seasonal robustness. Cross correlation confirmed that pollution distorts structural image similarity, but showed limited predictive consistency across seasons due to illumination variability. Conclusion: The results suggest that freely available optical satellite imagery may encode air quality relevant information accessible through simple image operations, without specialized sensors or atmospheric correction. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4039.html تغییرات اقلیمی یکی از مهم‌ترین چالش‌های قرن حاضر،پیامدهای عمیقی برای جوامع محلی،به‌ویژه در مناطق حساس مانند ایران،به همراه دارد.این شرایط،ضرورت آموزش کارآفرینی در جامعه را دو چندان می‌کند.کارآفرینی با تأکیدبرآموزش ومشارکت اجتماعی،استفاده از ظرفیت‌ بومی وسازگاری با تغییرات محیطی میتواند نقش مؤثری در افزایش تاب‌آوری جوامع ایفا کند.هدف این پژوهش،طراحی مدل کارآفرینی جامعه‌محور تاب‌آوردرمواجهه با تغییرات اقلیمی دراستان فارس است.پژوهش حاضر با رویکرد آمیخته انجام شد،در بخش کیفی،از روش نظریه زمینه‌ای استفاده وداده‌ها ازطریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 16نفرازخبرگان شامل کارآفرینان،کارشناسان اداره محیط زیست واساتید دانشگاه گردآوری وبا کدگذاری تحلیل شدند.در بخش کمی،جامعه آماری شامل شرکت‌های فعال در شهرک‌های صنعتی استان فارس بود که از میان 280شرکت،126شرکت به‌عنوان نمونه انتخاب و ازطریق مدل‌سازی معادلات ساختاری مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته‌های بخش کیفی به شناسایی 32 شاخص اصلی منجر شد که در قالب 5 عامل علّی، 6 عامل مداخله‌گر، 7 عامل زمینه‌ای،9 راهبردو 3 پیامد در مدل سامان‌دهی گردید. نتایج بخش کمی نشان داد تمامی مسیرهای ساختاری مدل معنادار بوده (β = 1.96 تا 2.58، p < 0.05) و شاخص‌های برازش،مناسب بودن مدل را تأیید کردند.این نتایج بیانگر وجود روابط قوی میان شرایط زمینه‌ای، راهبردهای و پیامدهای حاصل از آن است.نتایج پژوهش نشان می‌دهد کارآفرینی جامعه‌محور تاب‌آور می‌تواند به‌عنوان راهبردی مؤثر برای سازگاری با تغییرات اقلیمی و تاب‌آوری جوامع عمل کند.مدل ارائه‌شده با تأکید بر شایستگی‌های کارآفرینانه،دانش بومی، آموزش و مشارکت اجتماعی و سیاست‌گذاری حمایتی،به توسعه ادبیات کارآفرینی کمک می‌کند واز منظر کاربردی،می‌تواند راهنمای سیاست‌گذاران ونهادهای محلی در طراحی مداخلات اثربخش برای افزایش تاب‌آوری در برابر تغییرات اقلیمی باشد. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4040.html The wind chill phenomenon plays a significant role in thermal comfort and cold stress in cold climates. This study evaluates the long-term evolution of cold stress in Tabriz by analyzing daily mean temperature and wind speed data from the Tabriz synoptic station over a 63-year period (1961–2023). The Wind Chill Equivalent Temperature (WCET) and Heat Loss indices were calculated using standard meteorological models. Trend and mutation analyses were conducted utilizing the Mann–Kendall test, Sen's slope estimator, and Sequential Mann–Kendall (SMK) analysis, following autocorrelation pre-processing. The results indicate a gradual warming tendency in annual mean WCET, alongside a general, though statistically non-significant, decreasing tendency in the persistence of prolonged cold spells. SMK analysis suggests a structural shift around 1975, after which the duration of cold spells exhibited a downward trajectory characterized by strong interannual and temporal fluctuations. While the frequency and intensity of extreme cold events have diminished compared to the 1960s and 1970s, the potential for severe cold waves remains. The findings provide empirical data that can inform regional climate change adaptation strategies and urban infrastructure planning. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4048.html این پژوهش با هدف فهم و تبیین تجربه زیسته خشکسالی در میان کشاورزان و دامداران ایل بهلولی در شهرستان زیرکوه استان خراسان جنوبی انجام شده است. بر این اساس پژوهش حاضر با استفاده از روش نظریه زمینه‌ای به مطالعه‌ی تجربه‌ی خشکسالی در بین دامداران و کشاورزان در ایل بهلولی شهرستان زیرکوه پرداخته است. مشارکت‌کنندگان در پژوهش با روش نمونه‌گیری هدفمند و از بین اعضای ایل که دارای سابقه کشاورزی و دامداری بودند انتخاب شدند که بعد از انجام 29 مصاحبه یافته‌ها به اشباع نظری رسید. داده‌های حاصل از مصاحبه‌های عمیق با استفاده از نرم‌افزار مکس‌کیودا تحلیل و بر اساس روش داده‌بنیاد، ۲۹ کد باز، ۱۱ کد محوری و ۵ کد اصلی استخراج شد. یافته‌ها نشان داد که 11 مقوله محوری «افت کمی و کیفی منابع آبی»، «کاهش تولید زیستی در محصولات دامی و کشاورزی»، «چالش های اقتصادی و زیر ساختی»، «پیامدهای روانی و اجتماعی بحران»، «تجربه خشکسالی»، «شکاف اعتماد و کاهش خودکفایی»، «راهکارهای بهینه سازی مصرف منابع»، «راهکارهای اقتصادی و اجتماعی برای مدیریت بحران»، «پیامدهای اجتماعی بحران»، «تعارضات منابع آبی» و «اثرات روانی بحران» در شکل‌گیری تجربه زیسته کشاورزان و دامداران در زمینه پدیده خشکسالی نقش دارند. بر اساس تحلیل کیفی داده‌های حاصل از مصاحبه با 29 نفر از دامداران و کشاورزان ایل بهلولی، تجربه خشکسالی به عنوان یک پدیده پیچیده و چند بعدی شناسایی شد. علل زمینه‌ای خشکسالی شامل افت کمی و کیفی منابع آبی، کاهش تولید زیستی در محصولات دامی و کشاورزی، چالش‌های اقتصادی و زیرساختی، و پیامدهای روانی و اجتماعی بحران بود. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4049.html استان خوزستان یکی از کانون‌های بحرانی گرد و غبار در خاورمیانه به‌شمار می‌رود. هدف این مطالعه، واکاوی فضایی-زمانی روند ۲۵ ساله (۲۰۰۱–۲۰۲۵) روزهای غبارآلود و ارتباط آن با سلامت پوشش گیاهی در استان خوزستان است. داده‌های عمق نوری هواویز (AOD) و شاخص پوشش گیاهی (NDVI) از فرآورده‌های MODIS استخراج و با دو رویکرد مکمل رگرسیون خطی و آزمون من-کندال همراه با شیب سن تحلیل شدند. رابطه کمّی میان دو متغیر نیز با مدل حداقل مربعات تعمیم‌یافته (GLS) دارای خودهمبستگی مرتبه اول AR(1)))، بررسی گردید. یافته‌ها نشان داد که اوج روزهای غبارآلود (۶۹ روز در ۲۰۰۸) با کمینه NDVI (۰.۱۲۳) هم‌زمان بوده است. به‌لحاظ فضایی، نوار جنوبی و غربی استان (از سوسنگرد تا بهبهان) روند افزایشی معنادار گرد و غبار را هم‌راستا با تخریب پوشش گیاهی تجربه کرده است. مساحت کانون بحرانی، جایی که افزایش گرد و غبار و کاهش پوشش گیاهی با یکدیگر هم‌مکان هستند، نزدیک به ۴۰۵۸ کیلومتر مربع برآورد شد؛ حال‌آن‌که بخش‌های شمالی فاقد روند معنادار بودند. این هم‌پوشانی، نقش کانون‌های داخلی ناشی از خشکی تالاب‌ها و اراضی کشاورزی رها‌شده را تأیید می‌کند. همچنین رابطه‌ای غیرخطی از نوع اثر اشباع میان NDVI و روزهای غبارآلود آشکار شد که بر اساس آن، بیشترین کاهش گرد و غبار به‌ازای افزایش پوشش گیاهی در NDVIهای کمتر از ۰.۱۴ رخ می‌دهد. ازاین‌رو، اقدامات مدیریتی باید با اولویت‌دهی به نواحی جنوبی، به‌ویژه تالاب‌های هورالعظیم و شادگان و زمین‌های جنوب اهواز، متمرکز شود. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4067.html روند تغییرات مؤلفه‌های اقلیمی نشان‌دهنده چگونگی تأثیر تغییر اقلیم بوده و از جمله مهم‌ترین بخش‌های مطالعات تغییر اقلیم به شمار می‌رود. ازاین‌رو، این پژوهش در نظر دارد تحلیل روند تغییرات سالانه مؤلفه‌های اقلیمی استان سمنان را طی دوره ۲۰۰۰-۲۰۲۲ مورد ارزیابی قرار دهد. داده‌های روزانه مؤلفه‌های فوق جمع‌آوری شد و اقدامات پیش‌پردازش نظیر حذف داده‌های پرت و جایگزینی داده‌ها مفقود انجام شد. پیش از بررسی تحلیل روند، تحلیل خودهمبستگی مؤلفه‌های اقلیمی به تفکیک ایستگاه‌های مختلف انجام شد. در ادامه، کارایی دو آزمون‌ ناپارامتریک من کندال و اسپیرمن در تحلیل روند مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج این مطالعه در خصوص تحلیل روند نشان داد که گرایش دمایی اغلب به‌صورت افزایشی و روند بارش به صورت کلی کاهشی است. با استناد به نتایج مشخص شد که اگرچه بسیاری از تغییرات روند از نظر آماری معنادار نبودند، اما بیشترین افزایش دما در طول بازه مطالعاتی در ایستگاه گرمسار و کمترین تغییر در ایستگاه میامی رخ داده است. درخصوص تغییرات روند بارش، ایستگاه سمنان با بیشترین کاهش بارش 23/2- میلی‌متر در سال و ایستگاه دامغان با کمترین میزان تغییرات بارش در هر سال 88/1 میلی‌متر کاهش داشت. بررسی جنبه‌های کاربردی دو آزمون MKT و SPT در تحلیل روند مؤلفه‌های اقلیمی نیز مشخص کرد که آزمون MKT قابلیت اعتمادپذیری بیشتری دارد. ارزیابی مکانی-زمانی روند تغییرات نشان داد که روند افزایشی دما محتمل‌تر از روند کاهشی بارش در منطقه است. همچنین، روند تغییرات بارش و دما در نواحی غربی استان سمنان بسیار قوی‌تر از سایر مناطق است. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4071.html تبخیر-تعرق پتانسیل (ET₀) از مؤلفه‌های اساسی چرخه آب است که به شدت تحت تأثیر تغییر اقلیم قرار می‌گیرد. در این پژوهش، روش هارگریوس-سامانی (HS) برای اولین بار در ایران با داده‌های ۱۵۲ ایستگاه سینوپتیک (۱۹۹۵-۲۰۱۴) و با روش مرجع پنمن-مونتیث فائو (FAO56) به صورت منطقه‌ای کالیبره شد. چهار رویکرد کالیبراسیون (روزانه و ماهانه، خطی و درجه دوم) روی داده‌های شش ناحیه اقلیمی-ارتفاعی ارزیابی گردید. روش خطی ماهانه با میانگین ضریب تبیین ۰.۸۹ و میانگین RMSE معادل ۰.۷۷ میلی‌متر بر روز به عنوان بهترین گزینه انتخاب شد. ضرایب اصلاحی برای شش ناحیه محاسبه و در برآورد ET₀ آینده (۲۰۳۰-۲۰۹۰) با سه مدل CMIP6 (ACCESS-CM2، IPSL-CM6A-LR، CNRM-CM6-1) و سه سناریوی SSP1-2.6، SSP2-4.5، SSP5-8.5 به کار رفت. نتایج نشان می‌دهد ET₀ در تمام ایران افزایش می‌یابد. میانگین افزایش در آینده دور (۲۰۷۱-۲۰۹۰) بین ۵۸ تا ۱۲۹ درصد است. مناطق عرض بالا-ارتفاع کم و نواحی مرکزی خشک بیشترین حساسیت را دارند. بیشترین افزایش مطلق در تابستان (تا ۱۵.۵ میلی‌متر در ماه) و بیشترین افزایش نسبی در زمستان (تا ۱۸۲ درصد) مشاهده شد. این نتایج هشدار جدی برای افزایش تنش آب در کشاورزی است و لزوم بازنگری الگوهای کشت به ویژه در مناطق خشک مرکزی در تابستان و اتخاذ راهبردهای مدیریت آب سازگار با اقلیم را نشان می‌دهد. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4109.html نوسانات اقلیمی به ‌ویژه خشکسالی فعالیت های کشاورزی را تحت تأثیر قرار می دهد. وقوع پیاپی خشکسالی در سال‌های اخیر موجب کاهش عملکرد مزارع و بی ‌ثباتی تولید شده است. این پژوهش با هدف تحلیل تأثیر خشکسالی‌ بر عملکرد گندم در بروجن انجام شد. روش و داده : مطالعه حاضر به روش توصیفی–تحلیلی انجام گرفت. داده ‌های لازم برای محاسبه شاخص ‌های خشکسالی و داده ‌های عملکرد گندم از بانک های اطلاعاتی موجود اخذ گردید. برای تحلیل ارتباط بین شدت خشکسالی و میزان عملکرد گندم از نرم افزار آماری استفاده شد. یافته ها :مقایسه داده ‌ها نشان داد که رابطه ‌ای مثبت و معنادار بین شدت خشکسالی و افت عملکرد گندم وجود دارد و مقدار r برابر 0.397 برآورد شد. نتایج ضریب تعیین نیز نشان داد حدود 16 درصد از تغییرات عملکرد گندم توسط خشکسالی قابل تبیین است. این مقدار بیانگر سهم قابل ‌توجه خشکسالی در بی ‌ثباتی عملکرد محصول است. نتیجه گیری: بر اساس نتایج دو شاخص PNPIوSIAP وضعیت خشکسالی در بروجن طی مدت مورد مطالعه نشان دهنده کاهش تدریجی مقادیر شاخص ها و حرکت اقلیم منطقه به سوی شرایط خشک تر است . هر دو شاخص وقوع خشکسالی های شدید در سال 2008و خشکسالی های با شدت متوسط در سال های 2016،2010و 2017را نشان داده اند بر پایه تحلیل های آماری شامل آزمون همبستگی پیرسون و رگرسیون خطی چندگانه، ارتباط معناداری بین شاخص های خشکسالی و کیفیت محصول گندم احراز گردید. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4113.html Drought is considered one of the most significant natural hazards in protected areas; therefore, monitoring its impacts on these regions can contribute substantially to their effective management. Accordingly, this study investigated drought trends in the Darmian and Sarbisheh Protected Area during the period 2000–2022 using satellite data within the Google Earth Engine platform. To this end, meteorological drought conditions were first assessed using climatic-meteorological variables, including the Standardized Precipitation Index (SPI) derived from CHIRPS and soil moisture from SMAP satellite. Subsequently, changes in vegetation cover were evaluated through time-series analysis of vegetation indices extracted from MODIS satellite imagery, including the Normalized Difference Vegetation Index (NDVI), Enhanced Vegetation Index (EVI), Vegetation Condition Index (VCI), Temperature Condition Index (TCI), Vegetation Health Index (VHI), Standardized Vegetation Index (SVI). The Mann–Kendall test applied to the vegetation cover area time series indicated a statistically significant increasing trend(Z = 8.96, p < 0.001, τ = 0.27), while Sen’s slope estimated an average increase of 27.26 area units per observation over the study period. This increasing trend was also reflected in the vegetation index time series. The results indicated that, while the monthly SPI exhibited a decreasing trend and soil moisture showed a relatively stable trend, both suggesting an intensification of meteorological drought in the region, the vegetation indices displayed an relatively increasing trend. The significant differences observed between areas inside and outside the protected boundary confirm the effectiveness of conservation measures, such as restrictions on livestock grazing and control of human exploitation, in mitigating drought severity. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4126.html توفان‌ها به عنوان یکی از مخاطرات طبیعی با منشاء جوی، اهمیت ویژه ای دارند. چرخندهای حاره‌ای مسئول نیمی از خسارات ناشی از این توفان‌ها هستند. هدف این پژوهش شناسایی الگوهای همدیدی مسیر چرخند‌های حاره‌ای حوضه شمال غربی اقیانوس هند با روش توصیفی _تحلیلی است. ابتدا مشخصات چرخند‌های حاره‌ای حوضه شامل: تاریخ، طبقه ، موقعیت چرخند‌ها، از تارنمای دپارتمان هواشناسی هند برای محدود 0 تا 27 درجه عرض و 53 تا 75 درجه طول جغرافیایی استخراج گردید. در مرحله بعدی، داده‌‌های رقومی ژئوپتانسیل سطح 700 ه پ ER5 با تفکیک مکانی 25/0 درجه از تارنمای مرکز داده‌های اروپا برای یک دوره زمانی 41 ساله از سال 1982 تا 2022 اخذ شد. 169 روز توفانی انتخاب گردید. روش تحلیل عاملی با آرایشS مورد استفاده قرار گرفت. هر روز توفانی به ماتریسی 89×109 با مجموع 9701 سلول مکانی تبدیل شد. این مقدار سلول برای 169 روز بدست آمد. تمامی مراحل کار با داده‌ها تا شناسایی الگوها با متلب انجام شد. 10 الگوی ژئوپتانسیل سطح 700 ه پ بدست آمد.این الگوها، در واقع بیان کننده، الگوهای غالب مسیر چرخندهای حاره‌ای هستند. در انتها نقشه‌های این 10 الگو با استفاده از زبان برنامه نویسی R ترسیم شد. بررسی‌ها نشان می‌دهد، اصلی‌تربن عامل در تعیین مسیر چرخند‌‌های منطقه مورد مطالعه، پرارتفاع شبه جزیره عربستان است. عوامل موثر بعدی عبارتند از: کم‌ارتفاع‌ها و سرد چاله‌ها و فرودهای عرض‌های میانه وارده به منطقه و کم‌فشار‌ پاکستان و شمال غرب هند و پر‌ارتفاع غرب هند و حرکت تراف مانسون به عرض‌های بالای و همچنین اثر بتای خود چرخند، است. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4127.html امواج سرمایی از پدیده‌های فرین مهمی هستند که سالانه خسارت‌های جدی به جوامع انسانی وارد می‌سازند. این پژوهش با هدف بررسی روند تغییرات و سازوکار جوی امواج سرمایی شهر اصفهان انجام شد. بدین منظور، داده‌های کمینه‌ی دمای روزانه‌ی ایستگاه همدید اصفهان در دوره‌ی آماری ۵۱‌ساله (۲۰۲۱-۱۹۷۰) به‌کار گرفته شد. آستانه‌های دمایی با استفاده از صدک‌های ۱، ۵ و ۱۰ استخراج و دوره‌های شدید و بادوام شناسایی گردید. سپس داده‌های ارتفاع ژئوپتانسیل تراز ۵۰۰ هکتوپاسکال و وزش دمایی تراز ۱۰۰۰ هکتوپاسکال از پایگاه NCEP/NCAR دریافت شد. با کاربرد تحلیل عاملی و خوشه‌ای، عوامل و الگوهای جوی مؤثر بر رخداد امواج سرما شناسایی شدند. نتایج نشان داد که دمای کمینه در اصفهان دارای روند افزایشی ملایمی است و به‌تبع آن، فراوانی رخداد امواج سرمایی در آستانه‌های انتخابی طی نیم‌قرن اخیر به‌طور محسوسی کاهش یافته است. یافته‌های همدیدی نشان داد ۱۷ عامل جوی، حدود ۸۹ درصد از واریانس داده‌ها را تبیین می‌کنند که در قالب ۴ الگوی گردشی غالب شامل سردچال‌های بریده، گسترش جنوب‌سوی تاوه‌ی قطبی، بندال امگایی و بندال دوقطبی قابل طبقه‌بندی هستند. همچنین، بررسی وزش دمایی تراز زیرین نشان داد که فرارفت شدید هوای سرد از عرض‌های شمالی، به‌ویژه در الگوهای دوم و چهارم، همراه با پایداری بندال‌ها، مهم‌ترین عامل در افت ناگهانی و ماندگاری هوای سرد در منطقه است. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4130.html پایش بلندمدت پوشش گیاهی نقشی کلیدی در درک پویایی اکوسیستم‌ها و مدیریت پایدار منابع طبیعی دارد. در این پژوهش، تغییرات زمانی و مکانی پوشش گیاهی در حوضه آبریز مارون طی سال‌های 2001 تا 2023 با استفاده از سری زمانی شاخص تفاضل نرمال‌شده پوشش گیاهی (NDVI) بررسی شد. ابتدا توزیع مکانی–زمانی NDVI سالانه تحلیل و سپس برای تعیین جهت و معنی‌داری روندها از آزمون ناپارامتری Mann–Kendall و برآوردگر Sen’s slope استفاده گردید. همچنین برای شناسایی نقاط تغییر در روند پوشش گیاهی، آزمون Sequential Mann–Kendall (SQMK) به‌کار گرفته شد. نتایج نشان داد پوشش گیاهی حوضه با وجود نوسانات زمانی، از الگوی مکانی نسبتاً پایداری برخوردار است و نواحی جنوبی و جنوب‌غربی بیشترین تراکم پوشش گیاهی را دارند. سال 2008 کمینه و سال 2023 بیشینه سبزینگی در کل دوره بود. بررسی روندها نشان داد طبقات پایین NDVI (≤0.1 و 0.1–0.2) روند کاهشی معنادار در سطح اطمینان 99 درصد داشته، در حالی‌که طبقه 0.2–0.4 روند افزایشی معناداری را نشان می‌دهد. طبقات با NDVI بالاتر روند معنی‌داری نداشتند و نسبتاً پایدار باقی ماندند. آزمون SQMK نیز بروز نقاط تغییر عمده در حدود سال‌های 2012 تا 2014 را آشکار ساخت. به طور کلی، کاهش سطوح با NDVI پایین و افزایش طبقات متوسط بیانگر تغییر تدریجی از پوشش بسیار تنک به پوشش متراکم‌تر و بهبود نسبی وضعیت پوشش گیاهی در بخش‌هایی از حوضه مارون طی دو دهه اخیر است. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4139.html خشکسالی یکی از مهم‌ترین مخاطرات طبیعی است که اثرات گسترده‌ای بر کشاورزی، منابع آب و امنیت غذایی دارد. این پژوهش با هدف بررسی وضعیت و روند خشکسالی کشاورزی در شهرستان‌های استان همدان و مدل‌سازی آن بر پایه الگوهای دورپیوندی انجام شد. بدین منظور، شاخص خشکی دما–پوشش گیاهی (TVDI) با استفاده از تصاویر سنجنده MODIS ماهواره Terra در دوره 2003 تا 2022 به‌صورت فصلی از Google Earth Engine استخراج و تحلیل مکانی–زمانی آن انجام شد. روند تغییرات TVDI با آزمون من–کندال و شیب سِن بررسی گردید. همچنین همبستگی 13 الگوی دورپیوندی با TVDI ارزیابی و شاخص‌های دارای بیشترین همبستگی برای مدل‌سازی با رگرسیون خطی چندگانه (MLR) انتخاب شدند. نتایج نشان داد بیشترین میانگین فصلی TVDI در تابستان در شهرستان‌های رزن و فامنین برابر با 90/0 و کمترین مقدار در زمستان در اسدآباد برابر با 38/0 بود. در مقیاس سالانه نیز فامنین با 87/0 بیشترین و ملایر با 49/0 کمترین میانگین TVDI را داشتند. روند TVDI در مقیاس فصلی (به‌جز پاییز) با شیب 001/0 تا 005/0 و در مقیاس سالانه با شیب 002/0 تا 003/0 افزایشی و معنی‌دار بود. پهنه‌بندی خشکسالی نشان داد بخش عمده استان در طبقات خشکسالی متوسط و شدید واقع شده‌‌است. TVDI با GLOBALST، NAO و PDO در برخی وقفه‌های زمانی و با AMO در تمامی وقفه‌های زمانی 0 تا 12 فصل همبستگی معنی‌دار داشت. مدل MLR مبتنی بر AMO با متوسط خطا (RMSE)،093/0، ضریب تبیین(R²) ، 78/0 و ضریب کارایی نش–ساتکلیف 76/0، دقت مناسبی در برآورد TVDI نشان داد. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4149.html Drought, salinity and soil-borne fungi can constrain wheat establishment at the seedling stage. This greenhouse study examined whether Trichoderma viride improves wheat performance under separately imposed drought and salinity and limits damage associated with Fusarium infection. A four-factor factorial experiment was conducted in a completely randomized design with three replicate pots per treatment combination. The factors were three wheat genetic backgrounds, three pathogen treatments (a non-inoculated control, Fusarium oxysporum and F. graminearum), T. viride application (absence or presence) and three abiotic environments (a non-stressed control, salinity induced by 100 mM NaCl and drought maintained at 50% field capacity). Shoot dry weight, superoxide dismutase (SOD) activity and disease severity were measured. Drought imposes a greater limitation on shoot dry weight than salinity, with reductions of 36.6% and 25.3%, respectively. Across the tested environments, T. viride increases shoot dry weight by approximately 40% and raises SOD activity by 76.2% under salinity and 77.8% under drought. In Fusarium-inoculated plants, T. viride reduces disease severity by 46.2% for F. oxysporum and 69.2% for F. graminearum. Shoot dry weight, SOD activity and disease severity also differ significantly among the three wheat materials. Because each ploidy level was represented by a single material, these differences are interpreted as responses of the tested genetic backgrounds rather than independent ploidy effects. Under the conditions of this experiment, T. viride improved shoot growth and antioxidant activity while reducing Fusarium disease across the pathogen and abiotic environments examined. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4161.html افزایش دقت در روند پیش‌بینی داده‌های هواشناسی از جمله دمای نقطه شبنم به علت کمبود آب شیرین و پیامدهای تغییرات اقلیمی از مباحث قابل توجه است. در این راستا الگوریتم خوشه‌بندی توسعه‌یافته با اجرای آن در پنج ایستگاه هواشناسی استان آذربایجان غربی ارائه شد. در ابتدای اجرای الگوریتم توسط شانزده مدل تجربی با ساختارهای ریاضی گوناگون، دمای نقطه شبنم تعیین شد و سپس داده‌های دمای نقطه شبنم وارد روند خوشه‌بندی شدند و سپس داده‌های حاصل از عملیات میانگین‌گیری روی داده‌های هر خوشه وارد مدل هوش مصنوعی شدند. براساس آماره‌های ارزیابی، دو مدل M1 و M8 با تابعیت دما و رطوبت نسبی و ساختار ریاضی متفاوت، دقت بالایی داشتند. برخی از مدل‌ها مانند مدل‌های گروه هفت با ساختار ریاضی متفاوت نسبت به تغییر ضرایب حساسیت بالایی داشتند. عملکرد روش خوشه‌بندی توسعه‌یافته نسبت به دو مدل برتر به طرز قابل توجهی افزایش داشت (متوسط کاهش میزان جذر میانگین مربعات خطا در تمام ایستگاه‌ها از مدل‌های M1 و M8 به روش اخیر به ترتیب برابر با 74/59 و 31/66 درصد، میزان جذر میانگین مربعات خطای نسبی برابر با 7/59 و 36/66 درصد، میزان درصد میانگین خطای مطلق برابر با 74/62، 8/70 بود). کمینه میزان خطا در روش پیشنهادی به ترتیب از کم به زیاد شامل ماکو، ارومیه، خوی، مهاباد و سلماس است. در بقیه ایستگاه‌ها بجز ایستگاه سلماس روش خوشه‌بندی توسعه‌یافته دارای بیش‌برآورد بود. الگوریتم تحقیق با عملکرد مدل‌های مختلف با کارایی متفاوت و دسته‌بندی داده‌ها و استخراج اطلاعات به شکل صحیح توانست دقت برآورد دمای نقطه شبنم را به شدت افزایش دهد. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4164.html تنش خشکی یکی از مهم‌ترین عوامل محدودکننده تولید ذرت علوفه‌ای در مناطق نیمه‌خشک است. این پژوهش با هدف بررسی اثر محلول‌پاشی اسید سالیسیلیک بر بهبود رشد و عملکرد ذرت علوفه‌ای تحت شرایط تنش خشکی انجام شد. آزمایش در سال زراعی 1399-1398 در شهرستان فاروج به صورت کرت‌های خرد شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا گردید. عامل اصلی شامل سه سطح آبیاری (100، 75 و 60 درصد نیاز آبی) و عامل فرعی شامل سه سطح محلول‌پاشی اسید سالیسیلیک (عدم محلول‌پاشی، 0.50 و 0.75 میلی‌مولار) بود.نتایج نشان داد که اثر متقابل محلول‌پاشی و اسید سالیسیلیک در سطح احتمال پنج درصد بر ارتفاع بوته، وزن خشک ساقه، وزن خشک بوته، وزن تر بوته و وزن تر بلال معنی‌دار بود. همچنین قطر بوته و شاخص سطح برگ در سطح احتمال یک درصد تحت تاثیر اثر متقابل محلول‌پاشی و سطوح مختلف آبیاری قرار گرفت. بیشترین شاخص سطح برگ (7/14) در آبیاری کامل حاصل شد و در شرایط تنش شدید، محلول‌پاشی 0.75 میلی‌مولار اسید سالیسیلیک نسبت به شاهد و غلظت 0.50 میلی‌مولار به ترتیب 28/44 و 14/22 درصد افزایش ایجاد کرد. در تنش شدید خشکی، قطر ساقه با کاربرد 0.75 میلی‌مولار اسید سالیسیلیک به 18/48 میلی‌متر رسید که نسبت به عدم محلول‌پاشی 27/27 درصد افزایش داشت. در همین راستا نتایج این پژوهش نشان داد استفاده از محلول‌پاشی اسید سالیسیلیک اثر قابل توجهی در حفظ عملکرد ذرت علوفه‌ای در شرایط تنش خشکی خواهد داشت. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4167.html این پژوهش با هدف ارزیابی عملکرد سامانه هوشمند مدیریت آبیاری «هوشاب» در کاهش مصرف آب، افزایش عملکرد گندم و بهبود بهره‌وری مصرف آب گندم رقم میهن در شهرستان الیگودرز انجام شد. این پژوهش طی دو سال زراعی 1403-1402 و 1404-1403 در قالب مطالعه مقایسه‌ مزرعه‌ای با دو تیمار مدیریت آبیاری هوشمند و تیمار مدیریت متداول کشاورز (شاهد) در روش آبیاری بارانی کلاسیک اجرا شد. برای هر تیمار، چهار تکرار مستقل به مساحت تقریبی ۱۰ هکتار انتخاب شد و هر قطعه به‌عنوان یک واحد آزمایشی مستقل مدیریت، آبیاری و ارزیابی شد. حجم آب مصرفی، عملکرد دانه و بهره‌وری مصرف آب اندازه‌گیری شد. داده‌ها با استفاده از آزمون t مستقل در سطح احتمال 5 درصد تجزیه و تحلیل شدند. نتایج نشان داد اثر تیمار بر حجم آب مصرفی، عملکرد دانه و بهره‌وری مصرف آب معنی‌دار بود. به طور میانگین در دو سال مورد آزمایش حجم آب مصرفی در تیمار هوشاب با در مقایسه با مدیریت متداول به میزان 15/17 درصد کاهش یافت. همچنین عملکرد دانه 15/8 درصد افزایش یافت. بهره‌وری آب نیز به طور میانگین 3/30 درصد افزایش نشان داد. سامانه هوشمند هوشاب با بهینه‌سازی زمان و مقدار آبیاری، ضمن کاهش مصرف آب، موجب افزایش عملکرد و بهره‌وری فیزیکی آب گندم شد. استفاده از این سامانه به عنوان یک راهکار مؤثر برای مدیریت پایدار منابع آب در مناطق نیمه‌خشک کشور پیشنهاد می‌گردد. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4192.html گرچه مطالعات مختلفی با استفاده از مدل AquaCrop برای شبیه‌سازی گندم انجام شده است؛ لیکن ارزیابی این مدل گیاهی در طول چند سال و در سطح مزرعه کمتر مورد توجه محققان بوده است. با توجه به وجود طرح‌های کلان ملی، مانند مزارع گندم بنیان در کشور، لازم است قابلیت مدل AquaCrop در شرایط واقعی و در طول بازه زمانی طولانی بررسی گردد. بدین منظور، از داده‌های برداشت شده از مزارع گندم بنیان استان خوزستان در طی سال‌های 1399 الی 1402 در شهرهای شوش، اهواز، هویزه و خرمشهر و با مجموع مساحت 4000 هکتار استفاده گردید. به منظور ارزیابی مدل AquaCrop، از آماره‌های میانگین خطای اریب (MBE)، جذر میانگین مربعات خطا (RMSE)، جذر میانگین مربعات خطای نرمال شده (NRMSE)، شاخص توافق (d)، کارایی مدل (EF) و ضریب تبیین (R2) استفاده شد. نتایج نشان داد که دقت مدل AquaCrop در کلیه شهرستان‌ها در دسته‌ی عالی قرار داشت (NRMSE<0.1). با گذشت زمان، در طول دوره تحت مطالعه، دقت مدل AquaCrop افزایش یافت به طوری که NRMSE از 09/0 در سال 1399 به 05/0 در سال 1402 رسید. در کلیه شهرهای تحت مطالعه مدل AquaCrop دچار خطای کم‌برآوردی گردید (MBE<0). این وضعیت برای عامل سال‌ نیز مشاهده شد. براساس کلیه نتایج، تغییر مکانی اثری بر دقت این مدل گیاهی نداشت ولی گذشت زمان و بهبود عملکرد گندم در سایت‌های الگویی گندم‌بنیان سبب افزایش دقت آن شد. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4193.html تغییرات اقلیمی از چالش‌های اساسی محیط‌زیستی با اثرات گسترده بر سامانه‌های طبیعی است. حوزه‌ آبخیز هیو و شلمزار در دامنه جنوبی البرز، با دارا بودن گونه‌های ارزشمندی چون گون، آویشن، بومادران، شیرین‌بیان، کاسنی، گل راعی و خارشتر البرزی، از غنای بالای گیاهان دارویی برخوردارند. با وجود مطالعات پراکنده، تاکنون مرور نظام‌مند جامعی در این زمینه انجام نشده است. این پژوهش با هدف گردآوری، ارزیابی و تلفیق یافته‌های مطالعات انجام‌شده درباره تأثیر تغییرات اقلیمی بر توان اکولوژیکی گیاهان دارویی در حوضه‌های مذکور انجام شد. مطالعه مرور نظام‌مند بر اساس PRISMA انجام شد. جستجو در پایگاه‌های معتبر داخلی و بین‌المللی صورت گرفت. بازه زمانی مقالات فارسی ۱۳۹۰-۱۴۰۳ و انگلیسی ۲۰۱۵-2026 بود. پس از غربالگری، 60 مطالعه برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. داده‌ها با تحلیل مضمون و آمار توصیفی تحلیل شدند. دمای سالانه 2/1 درجه افزایش و بارش فصل رویش 15 درصد کاهش داشته است. تراکم گون، آویشن و بومادران تا ۲۵ درصد کم شده است. گلدهی کاسنی زودتر رخ داده و شیرین‌بیان به ارتفاعات بالاتر جابجا شده است. ترکیبات مؤثره تا ۳۰ درصد کاهش یافته است. خارشتر البرزی با کاهش زیستگاه روبروست. مناطق مرتفع تا چهل درصد از کاهش جمعیت جلوگیری کرده‌اند. پیش‌بینی می‌شود تا سال ۱۴۱۰، سی درصد سطح پراکنش از بین رود. تغییرات اقلیمی توان اکولوژیکی را کاهش داده است. آسیب‌پذیری گونه‌ها، جابجایی ارتفاعی، کاهش مواد مؤثره و تهدید خارشتر از پیامدهای مهم هستند. برداشت بی‌رویه سرعت انقراض را افزایش داده است. مدیریت پناهگاه‌های اقلیمی، توسعه کشت پایدار، آگاهی‌رسانی و تدوین برنامه سازگاری برای حفظ این منابع ضروری است. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4217.html Drought and dust are major environmental hazards in Iran, yet their long-term spatial concurrence remains poorly characterized. This study investigates the spatiotemporal patterns and concurrent trends of drought and dust occurrence across Iran during 2000–2024 using daily MODIS MAIAC aerosol optical depth (AOD) and monthly TerraClimate Palmer Drought Severity Index (PDSI) data. Long-term trends in dust frequency and drought conditions were assessed using Sen’s slope and the Mann–Kendall test. Dust occurrence showed strong spatial heterogeneity but predominantly increasing trends, particularly across central, eastern, and northeastern Iran. Drought conditions were similarly heterogeneous, with increasing trends concentrated mainly in eastern and southeastern regions. Integrated analysis revealed that concurrent increases in drought conditions and dust events covered 17% of Iran, while increasing drought with non-significant dust trends formed the largest class (24%). Concurrent decreases were negligible (<1%). These findings highlight substantial regional differences in drought–dust dynamics and demonstrate the value of an integrated trend-based framework for identifying areas where drought and dust trends occur concurrently under climate change. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4223.html تغییرات اقلیمی نه تنها میانگین بارش بلکه ساختار آماری توزیع بارش، مانند فراوانی رخدادهای حدی، چولگی و کشیدگی سری‌ها را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. بنابراین در این پژوهش برای درک عمیق‌تر از تاثیر تغییرات اقلیمی بر بارش، تغییر در توابع احتمال سری داده‌های بارش مورد بررسی قرار گرفت. طول دوره آماری مورد مطالعه، کل دوره آماری موجود در کشور از سال 1951 تا 2025 در نظر گرفته شد و 87 ایستگاه با حداقل 40 سال و حداکثر 75 سال داده مورد بررسی قرار گرفت. ابتدا با استفاده از روش پتیت نقطه تغییر سری‌های بارش ماهانه و سالانه شناسایی و سپس بهترین توزیع احتمال برای سری‌های قبل و بعد از نقطه تغییر تعیین و مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد به‌جز چند مورد در تمام ایستگاه‌ها و ماه‌های دارای نقاط تغییر معنی‌دار، تابع توزیع احتمال بارش قبل و بعد از نقطه تغییر با هم متفاوت است که نشان می‌دهد علاوه وجود تغییر در میانگین، خصوصیات دیگر سری‌های بارش مانند چولگی، کشیدگی و واریانس نیز دچار تغییر شده‌اند. این امر حاکی از یک تغییر الگوی عمیق در بارش بعد از نقاط تغییر معنی‌دار در این ایستگاه‌ها است. کاهش احتمال بارش‌های شدید و افزایش احتمال بارش‌ها کم بعد از نقطه تغییر در اغلب این ایستگاه‌ها قابل مشاهده است که نشان دهنده افزایش فراوانی رخدادهای بارش ضعیف است. این الگوی تغییرات نشان می‌دهد رژیم بارش اغلب ایستگاه‌های دارای نقطه تغییر معنی‌دار پس از نقطه تغییر به سمت خشک‌تر شدن حرکت کرده و سیستم بارشی غالب، توان تولید بارش‌های شدید را کمتر دارد. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4234.html تغییرات اقلیمی در دهه‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین چالش‌های کشاورزی و امنیت غذایی جهان تبدیل شده است. افزایش دمای هوا، تغییر الگوی بارش، خشکسالی‌های مکرر و موج‌های گرما رشد و عملکرد بسیاری از محصولات زراعی را به‌طور جدی تحت تأثیر قرار داده‌اند. در میان تنش‌های محیطی، تنش گرما از مهم‌ترین عوامل محدودکننده تولید است که با اختلال در فرآیندهای فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی گیاهان، موجب کاهش عملکرد "به‌ویژه در مراحل حساس رشدی مانند گلدهی و پر شدن دانه" می‌شود. این مقاله مروری با استفاده از منابع علمی معتبر داخلی و بین‌المللی به بررسی اثرات تنش گرما بر رشد و عملکرد گیاهان زراعی پرداخته است. نتایج نشان می‌دهد دمای بالاتر از دامنه مطلوب رشد، با تخریب ساختار آنزیم‌ها، کاهش فتوسنتز، افزایش تنفس، آسیب به غشاهای سلولی، کاهش پایداری کلروفیل و اختلال در گرده‌افشانی، تشکیل و پر شدن دانه را کاهش می‌دهد. همزمانی تنش گرما و خشکی اثرات شدیدتری ایجاد کرده و به کاهش رشد، سطح برگ و عملکرد منجر می‌شود. گیاهان در پاسخ به این تنش‌ها سازوکارهایی مانند فعال‌سازی سیستم آنتی‌اکسیدانی، تجمع اسمولیت‌ها، و تنظیم هورمون‌هایی نظیر اسید آبسیزیک و اسید سالیسیلیک را به کار می‌گیرند. استفاده از ترکیباتی مانند اسید سالیسیلیک، اسید هیومیک، براسینولید، براسینواسترءید و .. و نیز راهکارهای مدیریتی شامل اصلاح ارقام متحمل، تنظیم تاریخ کاشت و مدیریت بهینه آبیاری و تغذیه، می‌تواند در افزایش تحمل به گرما و پایداری تولید در شرایط تغییر اقلیم مؤثر باشد. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4237.html در پژوهش حاضر تلاش شده تا با بهره‌گیری از این فناوری‌ها پراکنش گیاهان دارویی در سطح استان مازندران در آینده پیش‌بینی شود. به این منظور، در ابتدا روند تغییرات متغیر‌های اقلیمی در سطح استان مازندران با استفاده از دو سناریوی خوش‌بینانه و بدبینانه بر مبنای مدل‌های گزارش پنجم و ششم بررسی شد. سپس با استفاده از سری زمانی شاخص تفاضل نرمال شده گیاهی حاصل از تصاویر ماهواره‌ای و داده‌های بلندمدت دما و بارش در گذشته و آینده وضعیت پوشش گیاهی در مراتع استان با استفاده از الگوریتم جنگل تصادفی ارزیابی شده و پس از تعیین الگوی تغییرات، وضعیت مراتع به عنوان اصلی‌ترین رویشگاه گیاهان دارویی در آینده پیش‌بینی شد. مطابق با نتایج، نرخ تغییرات دمای کمینه، بیشینه و بارش در سناریو خوش‌بینانه گزارش پنجم به‌طور متوسط 84/1، 29/0 سانتی‌گراد و 39/1 میلی‌متر و گزارش ششم به‌طور متوسط 67/1، 23/0 سانتی‌گراد و 03/2 میلی‌متر و در سناریو بدبینانه گزارش پنجم 29/2، 28/0 سانتی‌گراد و 8/0 میلی‌متر و گزارش ششم به‌طور متوسط 07/2، 31/0 سانتی‌گراد و 89/0 میلی‌متر بود. نتیجه کلی پژوهش نشان داد، عوامل اقلیمی، به‌خصوص بارندگی و درجه حرارت، بر پراکنش، رشد و نمو گونه‌های گیاهی تاثیر می‌گذارند و با افزایش درجه حرارت، رطوبت خاک کاهش می‌یابد و این شرایط می‌تواند پراکنش، رشد و نمو گونه‌های گیاهی را محدود کند و از مطلوبیت رویشگاه‌ها بکاهد. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4283.html Precipitation is a key climatic variable with high spatiotemporal variability and its changes affect water availability and agriculture, particularly in arid and semi-arid regions. This study aims to analyze precipitation trends and meteorological drought in Zanjan Province, Iran, over a 22-year period (2001-2023). Precipitation trends were examined at monthly and annual scales using non-parametric Mann-Kendall and Spearman tests, along with the Theil-Sen slope estimator, across eight counties. Drought was evaluated using the Standardized Precipitation Index (SPI) and the Standardized Precipitation Evapotranspiration Index (SPEI). The results indicated that annual trends were not significant at any station, while significant monthly trends were observed in June (Zanjan), September (Abhar) and March (Abbar). Precipitation followed a spring-concentrated pattern, with 37% of annual rainfall occurring in spring. The average annual precipitation was 283 mm, with Qeydar recording the highest (393 mm) and Abbar the lowest (254 mm). Light rainfall events (≤1 mm) were most frequent, with Qeydar having the highest number of rainy days (102) and Garmab the lowest (67). SPI analysis revealed normal conditions during approximately 60% of the study period; however, recent years (2021-2023) exhibited mild to extreme drought across most stations. SPEI analysis indicated that moderate drought dominated the one-year scale (36%) and extreme drought prevailed on the ten-year scale (46%). Severe to extreme conditions concentrated in northern, eastern and southeastern areas. The findings indicate repeated moisture deficits in Zanjan Province during the study period. This study provides insights for agricultural planners to develop adaptive strategies for mitigating drought impacts. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4293.html این مطالعه به بررسی تحلیل مکانی-زمانی پویایی‌های خشکسالی در طول یک گرادیان اقلیمی در جنگل‌های زاگرس طی دوره ۳۰ ساله (۱۹۹۳-۲۰۲۲) می‌پردازد. به منظور تحلیل دقیق، منطقه به پنج منطقه اقلیمی (خشک، نیمه‌خشک، مدیترانه‌ای، نیمه‌مرطوب و بسیار مرطوب) تفکیک شد و از شاخص SPEI در چهار مقیاس زمانی مختلف استفاده گردید. همچنین، شاخص یکپارچه شدت و پایداری خشکسالی (IDSPI) برای ارزیابی هم‌زمان شدت، تداوم و پایداری رویدادهای حدی تعریف شد. نتایج نشان داد که روند کاهشی بارش‌ها در تمامی اقلیم‌ها معنادار است. اقلیم نیمه‌خشک با بیشترین شدت تجمعی، بحرانی‌ترین وضعیت را تجربه کرده است. با این حال، تحلیل‌های IDSPI نشان داد که در سال‌های پایانی دوره (۲۰۲۱-۲۰۲۲)، خشکسالی‌های شدید SPEI ≤ −2.0)) از مناطق خشک به سمت اقلیم‌های مدیترانه‌ای و مرطوب گسترش یافته است. این پدیده نشان‌دهنده کاهش تاب‌آوری اکوسیستم‌های مرطوب در برابر شوک‌های هیدروکلیماتیک بلندمدت است. در نهایت، نتایج حاضر تأیید می‌کند که خشکسالی در جنگل‌های زاگرس از یک پدیده محلی در مناطق خشک به یک بحران گسترده تبدیل شده که مناطق مرطوب را نیز در بر گرفته است. این یافته‌ها اهمیت بازنگری در برنامه‌های مدیریت منابع آب در مناطق مرطوب زاگرس را برجسته می‌سازد. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4294.html پایش خشکسالی عاملی کلیدی در مدیریت منابع آب و کاهش آسیب‌پذیری مناطق مستعد است. با این حال، پایش دقیق آن در مناطق مختلف جغرافیایی، به‌ویژه مناطقی با تنوع اقلیمی بالا و محدودیت شدید در دسترسی به داده‌های ایستگاهی بلندمدت (همانند جنوب‌شرق ایران)، همواره با چالش جدی و اساسی مواجه بوده است. در این راستا، پایگاه‌های داده‌های شبکه‌ای جهانی که بر پایه تلفیق سنجش از دور، مدل‌های عددی و داده‌های اندازه‌گیری‌شده تولید می‌شوند، راه‌کاری مؤثر برای نواحی فاقد داده کافی محسوب می‌شوند. با این وجود، دقت آن‌ها در اقلیم‌های گوناگون متفاوت است؛ لذا ارزیابی عملکرد شاخص‌های شبکه‌ای نسبت به ایستگاهی، برای اطمینان از همبستگی و توافق آن‌ها ضروری می‌باشد. پژوهش حاضر به بررسی همبستگی و توافق بین شاخص استانداردشده بارش ایستگاهی (SPI) و شبکه‌ای (SPIbase) در مقیاس‌های ۱، ۳، ۶، ۹ و ۱۲ ماهه پرداخته تا قابلیت جایگزینی داده‌های شبکه‌ای را بسنجد. SPI ایستگاهی بر اساس داده‌های بارش ۸ ایستگاه هواشناسی جنوب‌شرق ایران (دوره ۱۹۸۶ تا ۲۰۲۴) محاسبه گردید. SPIbase نیز از داده‌های مرکز اقلیم‌شناسی جهانی برای همان دوره استخراج شد. ارزیابی هماهنگی و توافق بین این دو شاخص با آزمون‌های همبستگی پیرسون، کاپای کوهن وزن‌دار و نمودار بلند-آلتمن انجام گرفت. نتایج نشان داد که همبستگی قوی و توافق خوبی بین دو شاخص در اکثر ایستگاه‌ها برقرار است. میزان همبستگی از مقیاس‌های کوتاه‌مدت (۱ و ۳ ماهه) به بلندمدت (۶، ۹ و ۱۲ ماهه) افزایش یافت. به‌عنوان رهیافت اصلی، شاخص استانداردشده بارش شبکه‌ای در جنوب‌شرق ایران، توانایی جایگزینی مناسب با داده‌های ایستگاهی را برای پایش برخط و بالادرنگ خشکسالی دارا می‌باشد. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4295.html آبخوان اردبیل به‌عنوان یکی از مهم‌ترین منابع تأمین آب کشاورزی، با برداشت‌های بی‌رویه و افت قابل توجه سطح آب زیرزمینی روبه-رو بوده است. این پژوهش با هدف شبیه‌سازی رفتار عامل‌های کشاورزی در بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی و ارزیابی پیامدهای رفتارها بر آبخوان، یک چارچوب ترکیبی مدل‌سازی عامل-‌بنیان و الگوریتم‌های هوش مصنوعی ارائه می‌کند. در مدل‌سازی فرآیند تصمیم‌گیری عامل‌ها، از روش‌های یادگیری ماشین و شبکه‌های عصبی بهره گرفته می‌شود. داده‌های 340 پرسشنامه تکمیل شده توسط کشاورزان، اطلاعات هواشناسی و هیدرولوژیکی، داده‌های بیلان آب زیرزمینی، اطلاعات الگوی کشت و محصولات کشاورزی در بازه زمانی 2000 تا 2020 به کار می‌روند. در شبیه‌سازی رفتار در زمینه انتخاب الگوی کشت، وضعیت خشکسالی در سال آبی پیش‌رو در نظر گرفته می‌شود. مقدار یک شاخص خشکسالی اقلیمی بر پایه داده‌های بارش مدل‌های پیش‌بینی عددی آب و هوا - که ریزمقیاس‌سازی و تصحیح می‌شوند- پیش‌بینی می‌شود. تعاملات میان عامل‌ها و میزان تمایل آن‌ها به حفظ منابع آب زیرزمینی تحلیل و اثر 11 سناریوی مدیریتی، شامل آگاه‌سازی، آبخیزداری، یکپارچه‌سازی اراضی، قیمت‌های تضمینی و اعطای تسهیلات مالی، بر رفتار کشاورزان و شرایط هیدرولوژیکی منطقه ارزیابی می‌شود. بر پایه نتایج، آگاهی از وضعیت خشکسالی پیش رو، تأثیر قابل‌توجهی بر تمایل به کشت محصولات کم‌آب‌بر دارد. اجرای سناریوی ترکیب قیمت‌های تضمینی و اعطای وام به کشاورزان نیازمند، به‌طور میانگین برداشت از آب زیرزمینی را تا حدود 9 درصد کاهش می‌دهد و ضمن بهبود وضعیت آبخوان، تعادل مناسبی میان اهداف حفاظتی و منافع اقتصادی کشاورزان برقرار ‌می‌کند. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4306.html هدف این پژوهش، پیش‌نگری تغییرات شاخص‌های فرین مطلق دما و ارزیابی مخاطره گرمایی در ایران با استفاده از شاخص ترکیبی مخاطره گرمایی (CTHI) است. ارزیابی چندمدلی همادی (CMIP6-MME) متشکل از 14 مدل تصحیح‌اریبی‌شده، ناهمگنی مکانی آشکاری را در بازتولید فرین‌ها طی دوره تاریخی (2014-1990) نشان می‌دهد. بر اساس سنجه ضریب توافق تصحیح‌شده، کارایی بیشینه مطلق دما (TXx) نسبت به کمینه مطلق (TNn) بالاتر است. هرچند کاهش کارایی CMIP6-MME در پهنه‌های پیچیده توپوگرافیک نظیر زاگرس مشهود است، اما در مناطق داخلی انطباق بالایی با داده‌های مشاهداتی دیده می‌شود. پیش‌نگری‌ها گرمایش سراسری را بدون بی‌هنجاری منفی نشان می‌دهند. در آینده نزدیک به دلیل لَختی سامانه اقلیمی، پاسخ ترمودینامیکی همگراست؛ اما در اواخر قرن واگرایی چشمگیری میان سناریوها دیده می‌شود. به‌طوری‌که میانگین پهنه‌ای بی‌هنجاری شاخص‌های TNn و TXx تحت سناریوی SSP1-2.6 به‌ترتیب در محدوده 1.8تا ۲ درجه سلسیوس تثبیت شده، اما تحت سناریوی SSP3-7.0 بی‌هنجاری شاخص‌ها به 4.4 تا 5.7 درجه سلسیوس رسیده و در سناریویSSP5-8.5 به بیش از 8 درجه سلسیوس افزایش می‌یابد. کانون اصلی این تغییرات با بی‌هنجاری‌های فراتر از ۸ درجه سلسیوس، ارتفاعات زاگرس، البرز و شمال‌غرب است که مستقیماً از سازوکار گرمایش وابسته به ارتفاع (EDW) و بازخورد برف-سپیدایی نشأت می‌گیرد. در پایان قرن، شاخص CTHI تحت سناریوی SSP1-2.6 در پایین‌ترین سطح مخاطره (حداکثر 0.25) تثبیت می‌شود، اما تحت سناریوی SSP5-8.5 در بخش‌های وسیعی از کشور بازتاب‌دهنده بالاترین سطح مخاطره (مقدار 0.80) است. این گسیختگی در رژیم فرین‌های دمایی، همراه با کاهش ماندگاری پوشش برفی و تشدید تبخیر-تعرق واقعی، امنیت آبی ‌حوضه‌ها را با چالشی بی‌بازگشت مواجه خواهد کرد.