نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• وحید کلانتر ¹
• سید حبیب اله موسوی ²

¹ گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران.

² گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران

چکیده

تغییر اقلیم به‌عنوان یکی از چالش‌های اساسی قرن حاضر، با ایجاد تغییراتی مانند کاهش بارندگی، افزایش دما و تشدید رخدادهای حدی، اثر قابل‌توجهی بر پایداری تولیدات کشاورزی، به‌ویژه در مناطق نیمه‌خشک بر جای گذاشته است. در این میان، گلرنگ به‌عنوان یک‌گونه روغنی-دارویی کم‌آب‌بر و متحمل به تنش‌های اقلیمی، ظرفیت بالایی برای سازگاری با شرایط اقلیمی آینده دارد. این پژوهش باهدف ارزیابی اثرهای تغییر اقلیم بر عملکرد محصولات زراعی و بررسی پتانسیل سازگاری اقتصادی گیاه دارویی گلرنگ به‌عنوان یک گیاه متحمل به‌خشکی در دشت همدان-بهار انجام شد. برای این منظور، ابتدا تغییرات آینده بارش، دما و تبخیرتعرق مرجع تحت سه سناریوی اقلیمیی پیش‌نگری شد و سپس اثرهای این تغییرات بر عملکرد محصولات و الگوی کشت منطقه با بهره‌گیری از مدل برنامه‌ریزی ریاضی اثباتی شبیه‌سازی گردید. داده‌های پایه از سال زراعی 03-1402 از طریق تکمیل پرسش‌نامه جمع‌آوری شد. نتایج پیش‌نگری اقلیمی نشان داد که دشت همدان-بهار در دوره‌های آتی به‌طور متوسط با کاهش بارش و افزایش دمای حداقل و حداکثر تحت سه سناریوی اقلیمی مواجه خواهد بود؛ شرایطی که موجب کاهش عملکرد اغلب محصولات زراعی منطقه می‌شود. بااین‌حال، گیاه گلرنگ در تمامی سناریوها واکنش مطلوبی به تغییر اقلیم نشان داد و عملکرد آن بین ۴ تا ۷ درصد افزایش یافت. تحلیل اقتصادی نیز بیانگر آن است که این افزایش عملکرد می‌تواند زمینه گسترش حدود 189 هکتار سطح زیرکشت گلرنگ و افزایش بیش از 02/9 میلیارد تومان سود خالص بخش کشاورزی را فراهم خواهد ساخت. براین‌اساس، توسعه کشت گلرنگ در شرایط تنش، یک راهبرد سازگار با اقلیم و اقتصادی محسوب می‌شود.

کلیدواژه‌ها

• بهره‌وری
• برنامه‌ریزی ریاضی اثباتی
• دشت همدان - بهار
• سازگاری
• کشاورزی پایدار

موضوعات

• تغییراقلیم