1
دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی
2
دانشکده عمران دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی
10.22077/jdcr.2026.11290.1232
چکیده
آبخوان اردبیل بهعنوان یکی از مهمترین منابع تأمین آب کشاورزی، با برداشتهای بیرویه و افت قابل توجه سطح آب زیرزمینی روبه-رو بوده است. این پژوهش با هدف شبیهسازی رفتار عاملهای کشاورزی در بهرهبرداری از منابع آب زیرزمینی و ارزیابی پیامدهای رفتارها بر آبخوان، یک چارچوب ترکیبی مدلسازی عامل-بنیان و الگوریتمهای هوش مصنوعی ارائه میکند. در مدلسازی فرآیند تصمیمگیری عاملها، از روشهای یادگیری ماشین و شبکههای عصبی بهره گرفته میشود. دادههای 340 پرسشنامه تکمیل شده توسط کشاورزان، اطلاعات هواشناسی و هیدرولوژیکی، دادههای بیلان آب زیرزمینی، اطلاعات الگوی کشت و محصولات کشاورزی در بازه زمانی 2000 تا 2020 به کار میروند. در شبیهسازی رفتار در زمینه انتخاب الگوی کشت، وضعیت خشکسالی در سال آبی پیشرو در نظر گرفته میشود. مقدار یک شاخص خشکسالی اقلیمی بر پایه دادههای بارش مدلهای پیشبینی عددی آب و هوا - که ریزمقیاسسازی و تصحیح میشوند- پیشبینی میشود. تعاملات میان عاملها و میزان تمایل آنها به حفظ منابع آب زیرزمینی تحلیل و اثر 11 سناریوی مدیریتی، شامل آگاهسازی، آبخیزداری، یکپارچهسازی اراضی، قیمتهای تضمینی و اعطای تسهیلات مالی، بر رفتار کشاورزان و شرایط هیدرولوژیکی منطقه ارزیابی میشود. بر پایه نتایج، آگاهی از وضعیت خشکسالی پیش رو، تأثیر قابلتوجهی بر تمایل به کشت محصولات کمآببر دارد. اجرای سناریوی ترکیب قیمتهای تضمینی و اعطای وام به کشاورزان نیازمند، بهطور میانگین برداشت از آب زیرزمینی را تا حدود 9 درصد کاهش میدهد و ضمن بهبود وضعیت آبخوان، تعادل مناسبی میان اهداف حفاظتی و منافع اقتصادی کشاورزان برقرار میکند.
