بررسی خشکسالی کشاورزی و مدلسازی آن بر پایه الگوهای دورپیوندی با استفاده از مدل رگرسیون خطی چندگانه (مطالعه موردی: استان همدان)

الماسی نهنجی, عاطفه; نیکو, شیما; رحیمی, محمد

doi:10.22077/jdcr.2026.11389.1239

بررسی خشکسالی کشاورزی و مدلسازی آن بر پایه الگوهای دورپیوندی با استفاده از مدل رگرسیون خطی چندگانه (مطالعه موردی: استان همدان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

عاطفه الماسی نهنجی ¹

شیما نیکو ²

محمد رحیمی ³

¹ دانشجوی کارشناسی ارشد هواشناسی کشاورزی، گروه بیابانزدایی، دانشکده کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

² دانشیار، گروه بیابان زدایی، دانشکده کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

³ استاد، گروه بیابانزدایی، دانشکده کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

https://doi.org/10.22077/jdcr.2026.11389.1239

چکیده

خشکسالی یکی از مهم‌ترین مخاطرات طبیعی است که اثرات گسترده‌ای بر کشاورزی، منابع آب و امنیت غذایی دارد. این پژوهش با هدف بررسی وضعیت و روند خشکسالی کشاورزی در شهرستان‌های استان همدان و مدل‌سازی آن بر پایه الگوهای دورپیوندی انجام شد. بدین منظور، شاخص خشکی دما–پوشش گیاهی (TVDI) با استفاده از تصاویر سنجنده MODIS ماهواره Terra در دوره 2003 تا 2022 به‌صورت فصلی از Google Earth Engine استخراج و تحلیل مکانی–زمانی آن انجام شد. روند تغییرات TVDI با آزمون من–کندال و شیب سِن بررسی گردید. همچنین همبستگی 13 الگوی دورپیوندی با TVDI ارزیابی و شاخص‌های دارای بیشترین همبستگی برای مدل‌سازی با رگرسیون خطی چندگانه (MLR) انتخاب شدند. نتایج نشان داد بیشترین میانگین فصلی TVDI در تابستان در شهرستان‌های رزن و فامنین برابر با 90/0 و کمترین مقدار در زمستان در اسدآباد برابر با 38/0 بود. در مقیاس سالانه نیز فامنین با 87/0 بیشترین و ملایر با 49/0 کمترین میانگین TVDI را داشتند. روند TVDI در مقیاس فصلی (به‌جز پاییز) با شیب 001/0 تا 005/0 و در مقیاس سالانه با شیب 002/0 تا 003/0 افزایشی و معنی‌دار بود. پهنه‌بندی خشکسالی نشان داد بخش عمده استان در طبقات خشکسالی متوسط و شدید واقع شده‌‌است. TVDI با GLOBALST، NAO و PDO در برخی وقفه‌های زمانی و با AMO در تمامی وقفه‌های زمانی 0 تا 12 فصل همبستگی معنی‌دار داشت. مدل MLR مبتنی بر AMO با متوسط خطا (RMSE)،093/0، ضریب تبیین(R²) ، 78/0 و ضریب کارایی نش–ساتکلیف 76/0، دقت مناسبی در برآورد TVDI نشان داد.

کلیدواژه‌ها

استان همدان

خشکسالی کشاورزی

رگرسیون خطی چندگانه

شاخص های دور پیوندی

TVDI

موضوعات