نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 استادیار دانشگاه پیام نور - دانشگاه پیام نور ایران
2 دانشجوی دکترای اقلیم شناسی خوارزمی تهران
چکیده
امواج سرمایی از پدیدههای فرین مهمی هستند که سالانه خسارتهای جدی به جوامع انسانی وارد میسازند. این پژوهش با هدف بررسی روند تغییرات و سازوکار جوی امواج سرمایی شهر اصفهان انجام شد. بدین منظور، دادههای کمینهی دمای روزانهی ایستگاه همدید اصفهان در دورهی آماری ۵۱ساله (۲۰۲۱-۱۹۷۰) بهکار گرفته شد. آستانههای دمایی با استفاده از صدکهای ۱، ۵ و ۱۰ استخراج و دورههای شدید و بادوام شناسایی گردید. سپس دادههای ارتفاع ژئوپتانسیل تراز ۵۰۰ هکتوپاسکال و وزش دمایی تراز ۱۰۰۰ هکتوپاسکال از پایگاه NCEP/NCAR دریافت شد. با کاربرد تحلیل عاملی و خوشهای، عوامل و الگوهای جوی مؤثر بر رخداد امواج سرما شناسایی شدند. نتایج نشان داد که دمای کمینه در اصفهان دارای روند افزایشی ملایمی است و بهتبع آن، فراوانی رخداد امواج سرمایی در آستانههای انتخابی طی نیمقرن اخیر بهطور محسوسی کاهش یافته است. یافتههای همدیدی نشان داد ۱۷ عامل جوی، حدود ۸۹ درصد از واریانس دادهها را تبیین میکنند که در قالب ۴ الگوی گردشی غالب شامل سردچالهای بریده، گسترش جنوبسوی تاوهی قطبی، بندال امگایی و بندال دوقطبی قابل طبقهبندی هستند. همچنین، بررسی وزش دمایی تراز زیرین نشان داد که فرارفت شدید هوای سرد از عرضهای شمالی، بهویژه در الگوهای دوم و چهارم، همراه با پایداری بندالها، مهمترین عامل در افت ناگهانی و ماندگاری هوای سرد در منطقه است.
کلیدواژهها
موضوعات
)