آشکارسازی الگوهای همدیدی مسیر چرخنده حاره‌ای حوضه شمال غربی اقیانوس هند

احمدیان راد, غلامعباس; باعقیده, محمد; انتظاری, علیرضا; کاشکی, عبدالرضا

doi:10.22077/jdcr.2026.11005.1217

آشکارسازی الگوهای همدیدی مسیر چرخنده حاره‌ای حوضه شمال غربی اقیانوس هند

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

غلامعباس احمدیان راد ¹

محمد باعقیده ²

علیرضا انتظاری ³

عبدالرضا کاشکی ⁴

¹ دبیر

² گروه آموزشی : آب و هواشناسی و ژئومورفولوژی دانشکده : جغرافیا و علوم محیطی سبزوار ایران

³ گروه آموزشی : آب و هواشناسی و ژئومورفولوژی دانشکده : جغرافیا و علوم محیطی دانشگاه حکیم سبزواری سبزوار ایران

⁴ گروه آموزشی : اقلیم شناسی و ژئومورفولوژی دانشکده : جغرافیا و علوم محیطی دانشگاه حکیم سبزواری سبزوار ایران

https://doi.org/10.22077/jdcr.2026.11005.1217

چکیده

توفان‌ها به عنوان یکی از مخاطرات طبیعی با منشاء جوی، اهمیت ویژه ای دارند. چرخندهای حاره‌ای مسئول نیمی از خسارات ناشی از این توفان‌ها هستند. هدف این پژوهش شناسایی الگوهای همدیدی مسیر چرخند‌های حاره‌ای حوضه شمال غربی اقیانوس هند با روش توصیفی _تحلیلی است. ابتدا مشخصات چرخند‌های حاره‌ای حوضه شامل: تاریخ، طبقه ، موقعیت چرخند‌ها، از تارنمای دپارتمان هواشناسی هند برای محدود 0 تا 27 درجه عرض و 53 تا 75 درجه طول جغرافیایی استخراج گردید. در مرحله بعدی، داده‌‌های رقومی ژئوپتانسیل سطح 700 ه پ ER5 با تفکیک مکانی 25/0 درجه از تارنمای مرکز داده‌های اروپا برای یک دوره زمانی 41 ساله از سال 1982 تا 2022 اخذ شد. 169 روز توفانی انتخاب گردید. روش تحلیل عاملی با آرایشS مورد استفاده قرار گرفت. هر روز توفانی به ماتریسی 89×109 با مجموع 9701 سلول مکانی تبدیل شد. این مقدار سلول برای 169 روز بدست آمد. تمامی مراحل کار با داده‌ها تا شناسایی الگوها با متلب انجام شد. 10 الگوی ژئوپتانسیل سطح 700 ه پ بدست آمد.این الگوها، در واقع بیان کننده، الگوهای غالب مسیر چرخندهای حاره‌ای هستند. در انتها نقشه‌های این 10 الگو با استفاده از زبان برنامه نویسی R ترسیم شد. بررسی‌ها نشان می‌دهد، اصلی‌تربن عامل در تعیین مسیر چرخند‌‌های منطقه مورد مطالعه، پرارتفاع شبه جزیره عربستان است. عوامل موثر بعدی عبارتند از: کم‌ارتفاع‌ها و سرد چاله‌ها و فرودهای عرض‌های میانه وارده به منطقه و کم‌فشار‌ پاکستان و شمال غرب هند و پر‌ارتفاع غرب هند و حرکت تراف مانسون به عرض‌های بالای و همچنین اثر بتای خود چرخند، است.

کلیدواژه‌ها

الگوی مسیر

چرخند

دریای عرب

اثر بتا

موضوعات