مجله پژوهش های خشکسالی و تغییراقلیم

واسنجی منطقه‌ای روش هارگریوز-سامانی و پیش‌نگری تبخیر-تعرق پتانسیل در ایران تحت سناریوهای تغییر اقلیم

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

محمد محمدلو 1
عبدالرضا بهره مند 2
شروان قراری 3
امیر سعدالدین 2
ایمان بابائیان 4

1 دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری- آب

2 گروه آموزش آبخیزداری و مدیریت و کنترل بیایان دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

3 گروه مهندسی عمران، دانشکده مهندسی، دانشگاه کلگری، کلگری، آلبرتا، کانادا

4 مرکز تحقیقات اقلیم، پژوهشکده هواشناسی و علوم جوی، مشهد، ایران

https://doi.org/10.22077/jdcr.2026.10664.1197
چکیده
تبخیر-تعرق پتانسیل (ET₀) از مؤلفه‌های اساسی چرخه آب است که به شدت تحت تأثیر تغییر اقلیم قرار می‌گیرد. در این پژوهش، روش هارگریوس-سامانی (HS) برای اولین بار در ایران با داده‌های ۱۵۲ ایستگاه سینوپتیک (۱۹۹۵-۲۰۱۴) و با روش مرجع پنمن-مونتیث فائو (FAO56) به صورت منطقه‌ای کالیبره شد. چهار رویکرد کالیبراسیون (روزانه و ماهانه، خطی و درجه دوم) روی داده‌های شش ناحیه اقلیمی-ارتفاعی ارزیابی گردید. روش خطی ماهانه با میانگین ضریب تبیین ۰.۸۹ و میانگین RMSE معادل ۰.۷۷ میلی‌متر بر روز به عنوان بهترین گزینه انتخاب شد. ضرایب اصلاحی برای شش ناحیه محاسبه و در برآورد ET₀ آینده (۲۰۳۰-۲۰۹۰) با سه مدل CMIP6 (ACCESS-CM2، IPSL-CM6A-LR، CNRM-CM6-1) و سه سناریوی SSP1-2.6، SSP2-4.5، SSP5-8.5 به کار رفت. نتایج نشان می‌دهد ET₀ در تمام ایران افزایش می‌یابد. میانگین افزایش در آینده دور (۲۰۷۱-۲۰۹۰) بین ۵۸ تا ۱۲۹ درصد است. مناطق عرض بالا-ارتفاع کم و نواحی مرکزی خشک بیشترین حساسیت را دارند. بیشترین افزایش مطلق در تابستان (تا ۱۵.۵ میلی‌متر در ماه) و بیشترین افزایش نسبی در زمستان (تا ۱۸۲ درصد) مشاهده شد. این نتایج هشدار جدی برای افزایش تنش آب در کشاورزی است و لزوم بازنگری الگوهای کشت به ویژه در مناطق خشک مرکزی در تابستان و اتخاذ راهبردهای مدیریت آب سازگار با اقلیم را نشان می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

خشکسالی‌های آینده
SSP
روش پنمن–مونتیث
کالیبراسیون منطقه ای
مدل های اقلیمی CMIP6
موضوعات
مجله پژوهش های خشکسالی و تغییراقلیم

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 09 تیر 1405

  • تاریخ دریافت 25 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 09 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 09 تیر 1405

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

تماس با ما