نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری- آب
2 گروه آموزش آبخیزداری و مدیریت و کنترل بیایان دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان
3 گروه مهندسی عمران، دانشکده مهندسی، دانشگاه کلگری، کلگری، آلبرتا، کانادا
4 مرکز تحقیقات اقلیم، پژوهشکده هواشناسی و علوم جوی، مشهد، ایران
چکیده
تبخیر-تعرق پتانسیل (ET₀) از مؤلفههای اساسی چرخه آب است که به شدت تحت تأثیر تغییر اقلیم قرار میگیرد. در این پژوهش، روش هارگریوس-سامانی (HS) برای اولین بار در ایران با دادههای ۱۵۲ ایستگاه سینوپتیک (۱۹۹۵-۲۰۱۴) و با روش مرجع پنمن-مونتیث فائو (FAO56) به صورت منطقهای کالیبره شد. چهار رویکرد کالیبراسیون (روزانه و ماهانه، خطی و درجه دوم) روی دادههای شش ناحیه اقلیمی-ارتفاعی ارزیابی گردید. روش خطی ماهانه با میانگین ضریب تبیین ۰.۸۹ و میانگین RMSE معادل ۰.۷۷ میلیمتر بر روز به عنوان بهترین گزینه انتخاب شد. ضرایب اصلاحی برای شش ناحیه محاسبه و در برآورد ET₀ آینده (۲۰۳۰-۲۰۹۰) با سه مدل CMIP6 (ACCESS-CM2، IPSL-CM6A-LR، CNRM-CM6-1) و سه سناریوی SSP1-2.6، SSP2-4.5، SSP5-8.5 به کار رفت. نتایج نشان میدهد ET₀ در تمام ایران افزایش مییابد. میانگین افزایش در آینده دور (۲۰۷۱-۲۰۹۰) بین ۵۸ تا ۱۲۹ درصد است. مناطق عرض بالا-ارتفاع کم و نواحی مرکزی خشک بیشترین حساسیت را دارند. بیشترین افزایش مطلق در تابستان (تا ۱۵.۵ میلیمتر در ماه) و بیشترین افزایش نسبی در زمستان (تا ۱۸۲ درصد) مشاهده شد. این نتایج هشدار جدی برای افزایش تنش آب در کشاورزی است و لزوم بازنگری الگوهای کشت به ویژه در مناطق خشک مرکزی در تابستان و اتخاذ راهبردهای مدیریت آب سازگار با اقلیم را نشان میدهد.
کلیدواژهها
موضوعات
)