نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

• مهدی شجاعی

دانش‌آموخته، گروه اقلیم شناسی و ژئومورفولوژی، دانشکده جغرافیا و علوم محیطی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

چکیده

استان خوزستان یکی از کانون‌های بحرانی گرد و غبار در خاورمیانه به‌شمار می‌رود. هدف این مطالعه، واکاوی فضایی-زمانی روند ۲۵ ساله (۲۰۰۱–۲۰۲۵) روزهای غبارآلود و ارتباط آن با سلامت پوشش گیاهی در استان خوزستان است. داده‌های عمق نوری هواویز (AOD) و شاخص پوشش گیاهی (NDVI) از فرآورده‌های MODIS استخراج و با دو رویکرد مکمل رگرسیون خطی و آزمون من-کندال همراه با شیب سن تحلیل شدند. رابطه کمّی میان دو متغیر نیز با مدل حداقل مربعات تعمیم‌یافته (GLS) دارای خودهمبستگی مرتبه اول AR(1)))، بررسی گردید. یافته‌ها نشان داد که اوج روزهای غبارآلود (۶۹ روز در ۲۰۰۸) با کمینه NDVI (۰.۱۲۳) هم‌زمان بوده است. به‌لحاظ فضایی، نوار جنوبی و غربی استان (از سوسنگرد تا بهبهان) روند افزایشی معنادار گرد و غبار را هم‌راستا با تخریب پوشش گیاهی تجربه کرده است. مساحت کانون بحرانی، جایی که افزایش گرد و غبار و کاهش پوشش گیاهی با یکدیگر هم‌مکان هستند، نزدیک به ۴۰۵۸ کیلومتر مربع برآورد شد؛ حال‌آن‌که بخش‌های شمالی فاقد روند معنادار بودند. این هم‌پوشانی، نقش کانون‌های داخلی ناشی از خشکی تالاب‌ها و اراضی کشاورزی رها‌شده را تأیید می‌کند. همچنین رابطه‌ای غیرخطی از نوع اثر اشباع میان NDVI و روزهای غبارآلود آشکار شد که بر اساس آن، بیشترین کاهش گرد و غبار به‌ازای افزایش پوشش گیاهی در NDVIهای کمتر از ۰.۱۴ رخ می‌دهد. ازاین‌رو، اقدامات مدیریتی باید با اولویت‌دهی به نواحی جنوبی، به‌ویژه تالاب‌های هورالعظیم و شادگان و زمین‌های جنوب اهواز، متمرکز شود.

کلیدواژه‌ها

• ریزگرد
• شاخص NDVI
• تحلیل روند
• سنجش از دور
• استان خوزستان

موضوعات

• تغییراقلیم