نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
استادیار اقلیم شناسی، گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
چکیده
درک دینامیک خشکسالی تحت تأثیر گرمایش جهانی و افزایش تقاضای تبخیری جو، برای مدیریت ریسک منابع آب امری حیاتی است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل و پیشنگری مشخصههای خشکسالی در ایران انجام شد. برای این منظور از خروجیهای پروژه مقایسه مدلهای جفتشده فاز ششم (CMIP6) یک چند مدلی همادی (CMIP6-MME) تولید شد. در گام نخست روششناسی، کارایی CMIP6-MME در بازتولید شاخص بارش تبخیر-تعرق استانداردشده (SPEI-12) طی دوره تاریخی (2014-1990) در نه ایستگاه همدید ارزیابی شد. بررسی سنجههای آماری نشان داد که علیرغم مقادیر NSE<0 ناشی از عدم تطابق فازهای زمانی در مدلهای گردش کلی، شاخص توافق ویلموت توانمندی CMIP6-MME را در شبیهسازی رفتار اقلیمی، بهویژه در عرضهای بالاتر و پهنههای کوهستانی تأیید میکند. در گام بعد، تغییرات زمانی-مکانی شدت و فراوانی خشکسالی برای سه افق آینده (تا سال ۲۱۰۰) تحت سناریوهای SSP1-2.6، SSP3-7.0 و SSP5-8.5 بررسی شد. خروجیها حاکی از شکلگیری یک ساختار اقلیمی دوقطبی در آینده است. در عرضهای پایینتر و نواحی جنوبی، تحت سناریوی خیلی بدبینانه (SSP5-8.5)، شدت خشکسالی به آستانههای بسیار بحرانی (SPEI≤-2) خواهد رسید؛ هرچند وقوع بارشهای فرین موسمی، فراوانی این رخدادها را بهطور مقطعی کاهش میدهد. در تقابل با این الگو، پهنههای شمالی کشور به تبعیت از رابطه ترمودینامیکی کلازیوس-کلاپیرون و افزایش آب قابل بارش، کاهش شدت خشکسالی را تجربه میکنند، اما فراوانی خشکسالی در این مناطق تا ۳۴ درصد افزایش مییابد. جابجایی مکانی هسته خشکسالی در کشور نشان میدهد که مناطق مختلف نیازمند اتخاذ راهبردهای انطباقی کاملاً متمایزی برای مقابله با اثرات تغییر اقلیم هستند.
کلیدواژهها
موضوعات
)