ارزیابی تاب‌آوری سامانه های سنتی کشت برنج بومی در برابر تغییرات اقلیمی با استفاده از مدل CERES-Rice

ذوالفقاری, پروین; هزارجریبی, ابوطالب; اسدی, محمد اسماعیل; امیری, ابراهیم

doi:10.22077/jdcr.2025.10472.1187

ارزیابی تاب‌آوری سامانه های سنتی کشت برنج بومی در برابر تغییرات اقلیمی با استفاده از مدل CERES-Rice

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

پروین ذوالفقاری ¹

ابوطالب هزارجریبی ²

محمد اسماعیل اسدی ³

ابراهیم امیری ⁴

¹ فارغ التحصیل دکتری آبیاری و زهکشی، گروه علوم و مهندسی آب، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

² گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده آب و خاک، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران

³ پژوهش و کارشناس ارشد بخش تحقیقات فنی و مهندسی، بخش فنی و مهندسی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گلستان، گرگان، ایران،

⁴ گروه مهندسی آب، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران،

https://doi.org/10.22077/jdcr.2025.10472.1187

چکیده

این مطالعه با هدف ارزیابی تاب‌آوری رقم بومی برنج طارم در برابر تغییرات اقلیمی در استان گلستان انجام شد. داده‌های مزرعه‌ های سال زراعی ۱۴۰۰ برای کالیبراسیون و واسنجی مدل CERES-Rice مورد استفاده قرار گرفت. داده‌های اقلیمی پایه از ایستگاه سینوپتیک گرگان استخراج و برای دوره آینده با استفاده از مدل HadGEM3-GC31-LL تحت سه سناریوی انتشار SSP126، SSP245 و SSP585 شبیه‌سازی شد.

نتایج نشان داد که مدل از دقت بالایی در پیش‌بینی مراحل رشد و عملکرد برخوردار است (RMSE <۱۰٪). افزایش دما، به‌ویژه در مرحله پر شدن دانه، موجب کاهش معنی‌دار عملکرد و افزایش نیاز آبی گردید. در سناریویSSP126، سیستم کشت پایداری نسبی خود را حفظ کرد، اما در سناریویSSP585 تاب‌آوری کاهش یافته و نوسانات عملکرد افزایش یافت. این نتایج نشان می‌دهد که پایداری تولید برنج به شدت وابسته به مدیریت سازگار با تغییر اقلیم است. راهکارهایی نظیر استفاده از ارقام مقاوم به گرما و بهینه‌سازی مصرف آب توصیه می‌شوند.

کلیدواژه‌ها

سازگاری اقلیمی

کشاورزی پایدار

تنش محیطی

مدلسازی

موضوعات