مجله پژوهش های خشکسالی و تغییراقلیم

بررسی اثرات تغییرات اقلیمی و ریزگردها بر سلامت و پایداری بوم‌سازگان جنگلی زاگرس

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسندگان

مجید پاتو 1
سهراب مرادی 2
جلال هناره 1

1 استادیار پژوهش، بخش تحقیقات جنگل و مرتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان غربی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ارومیه، ایران.

2 استادیار گروه توسعه کشاورزی و منابع طبیعی، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

https://doi.org/10.22077/jdcr.2025.9043.1126
چکیده
جنگل‌های زاگرس، به‌عنوان بزرگ‌ترین و مهم‌ترین بوم‌سازگان جنگلی ایران، در سال‌های اخیر تحت‌تأثیر دو پدیده خطرناک، یعنی تغییرات اقلیمی و طوفان‌های ریزگرد، قرار گرفته‌اند. این پژوهش باهدف بررسی تأثیرات هم‌زمان این دو پدیده بر پایداری و سلامت این جنگل‌ها انجام شده است. برای این منظور منابع علمی معتبر از پایگاه‌هایی مانند Scopus، Web of Science و Google Scholar به‌صورت سامان‌مند بررسی و تحلیل شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که افزایش ۵/۱ درجه‌ای دمای هوا و کاهش ۲۰ درصدی بارش‌ها، خشکسالی‌ها را تشدید کرده و رطوبت خاک را تا ۲۵ درصد کاهش داده است. این تغییرات، سلامت گونه‌های اصلی جنگل‌های زاگرس، به‌ویژه بلوط‌ها و دیگر درختان و درختچه‌ها را به‌شدت تهدید می‌کند. از سوی دیگر، طوفان‌های ریزگرد با کاهش ۳۰ درصدی نور خورشید، فرآیند فتوسنتز را مختل کرده و فرسایش خاک را تا ۱۸ درصد افزایش داده‌اند. این عوامل، در کنار هم تأثیرات مخربی بر بوم‌سازگان جنگلی زاگرس داشته‌اند، به‌طوری که تنوع‌زیستی تا ۲۵ درصد و ظرفیت ذخیره‌سازی کربن تا ۱۸ درصد کاهش ‌یافته است. همچنین، عملکردهای حیاتی بوم‌سازگان، مانند تنظیم چرخه آب و تثبیت خاک، به‌شدت تضعیف شده‌اند. ادامه این روند می‌تواند ساختار بوم‌سازگان جنگلی زاگرس را تغییر داده و آن را در برابر آفات و بیماری‌ها آسیب‌پذیرتر کند. برای مقابله با این چالش‌ها، راهکارهایی مانند مدیریت بهینه منابع آب، کاشت گونه‌های مقاوم به خشکی و احیای پوشش گیاهی بومی پیشنهاد شده است. این پژوهش بر ضرورت اقدامات فوری و مؤثر برای حفاظت و احیای جنگل‌های زاگرس تأکید می‌کند.

کلیدواژه‌ها

طوفان ریزگرد
خشکسالی
تنوع زیستی
فتوسنتز
فرسایش خاک
موضوعات
Adab, H., Amirahmadi, A. & Atabati, A. (2014). Relating vegetation cover with land surface temperature and surface Albedo in the warm period of the year using MODIS imagery in northern Iran. Physical Geography Research, 46(4), 419-434. [In Persian]. https://doi.org/10.22059/jphgr.2014.52994.
Adams, H.D., Zeppel, M.J., Anderegg, W.R., Hartmann, H., Landhäusser, S.M., Tissue, D.T.,... & McDowell, N.G. (2017). A multi-species synthesis of physiological mechanisms in drought-induced tree mortality. Nature Ecology & Evolution, 1(9), 1285–1291. https://doi.org/10.1038/s41559-017-0248-x.
Ahmadi, R., Kiadaliri, H., Mataji, A. & Kafaky, S. (2014). Oak forest decline zonation using the AHP model and GIS technique in the Zagros forests of Ilam province. Journal of Biodiversity and Environmental Sciences, 4(3), 141–150. https://innspub.net/oak-forest-decline-zonation-using-ahp-model-and-gis-technique-in-zagros-forests-of-ilam-province/
Andersson, M., Milberg, P. & Bergman, K. O. (2011). Low pre-death growth rates of oak (Quercus robur L.): Is oak death a long-term process induced by dry years? Annals of Forest Science, 68(8), 159–168. https://doi.org/10.1007/s13595-011-0015-0.
Arvandi, S. (2024). The effect of climate change on the way of investing in modern irrigation systems. Journal of Drought and Climate Change Research (JDCR), 2(3), 97 – 110. https://doi.org/10.22077/jdcr.2024.7834.1071.
Ashena, M. & Hossein, A.S. (2019). Evaluation of factors affecting changes in carbon dioxide emissions in Iran with emphasis on the role of urbanization: Decomposition analysis method. Geography and Environmental Hazards, 9(2), 145-163. https://doi.org/10.22067/geo.v9i1.84249.
Azizi, G., Miri, M., Mohammadi, H. & Pourhashemi, M. (2015). Analysis of the relationship between forest decline and precipitation changes in Ilam Province. Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 23(3), 502-515. https://doi.org/10.22092/ijfpr.2015.105655
.Bavaghar, M.P. (2012). Evaluation of the capability of IRS-P6 satellite data for predicting quantitative attributes of forests (case study: Northern Zagros forests). Iranian Journal of Forest, 3(4), 277-289. [In Persian]. https://www.ijf-isaforestry.ir/article_4663.html.
Dalcorso, G., Farinati, S. & Furini, A. (2010). Regulatory networks of cadmium stress in plants. Plant Signaling & Behavior, 5(6), 663-667. https://doi.org/10.4161/psb.5.6.11425.
Dubey, R.S. (2011). Metal toxicity, oxidative stress, and antioxidative defense system in plants. In Gupta S.D. (Ed.), Reactive oxygen species and antioxidants in higher plants. CRC Press, Boca Raton, pp. 177–203. https://doi.org/10.1201/9781439854082.
Fakhar, M.S. & Nazari, B. (2024). Multitemporal analysis of drought in Iran: Monitoring and evaluation of spatial and temporal characteristics using MODIS indices. Journal of Drought and Climate Change Research (JDCR), 2(1), 39 – 58. https://doi.org/10.22077/jdcr.2024.7011.1050.
Fakhri, M. (2024). Investigating the condition of Iran's temperature changes compared to the past long-term climatic standard period. Journal of Drought and Climate Change Research (JDCR), 2(3), 17 – 32. https://doi.org/10.22077/jdcr.2024.7392.1062.
Hajarian, A. (2025). Meteorological drought risk monitoring and zoning using a random forest model. Journal of Drought and Climate Change Research (JDCR), Articles in press, Accepted manuscript, available online from 20 January 2025. https://doi.org/10.22077/jdcr.2025.8551.1093.
Jahanbazy Goujani, H., Iranmanesh, Y. & Talebi, M. (2020). Factors affecting the decline of Zagros forests and management strategies. Research Institute of Forests and Rangelands Press, Tehran. ISBN: 978-9644734236. https://agrilib.areeo.ac.ir/book_8578.html.
Kabrick, J.M., Dey, D.C., Jensen, R.G., & Wallendorf, M. (2008). The role of environmental factors in oak decline and mortality in the Ozark Highlands. Forest Ecology and Management, 255(5–6), 1409–1417. https://doi.org/10.1016/j.foreco.2007.10.054.
Karmian, M. & Mirzaei. J. (2020). The most important factors affecting the dieback of Iranian oak (Quercus brantii) in Ilam Province. Iranian Forest Ecology, 8(15), 93-103. https://doi.org/10.52547/ifej.8.15.93.
Koch, K., Samson, R., & Denys, S. (2019). Aerodynamic characterisation of green wall vegetation based on plant morphology: An experimental and computational fluid dynamics approach. Biosystems Engineering, 178, 34 – 51. https://doi.org/10.1016/j.biosystemseng.2018.10.019.
Kooh Soltani, S., Alesheikh, A. A., Ghermezcheshmeh, B. & Mehri, S. (2018). An evaluation of potential Oak decline in the Forest of the Zagros using GIS, RS, and FAHP methods. Journal of Ecohydrology, 5(2), 713-725. [In Persian]. https://doi.org/10.22059/ije.2018.225917.448.
Liang, L., Zhao, S. H., Qin, Z. H., He, K. X., Chen, C., Luo, Y. X., & Zhou, X. D. (2014). Drought change trend using MODIS TVDI and its relationship with climate factors in China from 2001 to 2010. Journal of Integrative Agriculture, 13(7), 1501–1508. https://doi.org/10.1016/S2095-3119(14)60813-3.
Matinfar, H. (2014). Spatio-temporal distribution of atmospheric aerosols in the western part of Iran based on MODIS spectral data. Journal of Water and Soil Conservation, 21(4), 119-137. [In Persian]. DOR: 20.1001.1.23222069.1393.21.4.6.7
Mirakhorlou, Kh (2021). The importance of digital and thematic land cover information in the Zagros habitat, Research Institute of Forest and Rangeland, Forest news and updates, 20 December 2021. [In Persian].
Moradi, A., Taheri Abkenar, K., Shabanian, N. & Afshar Mohammadian, M. (2021). The potential of oak (Quercus spp.) and wild pistachio (Pistacia atlantica Desf.) forest species to deposit microdust particles. Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 29(3), 273-284. [In Persian]. https://doi.org/10.22092/ijfpr.2021.356258.2023.
Noroozi, A., Miri, M., Nikkami, D., Razi, T., Sarreshtehdari, A., and Shoaei, Z. (2022). Assessment of climatic hazards' impact on oak dieback in the west of Iran. Watershed Engineering and Management, 14(4), 424-437. https://doi.org/10.22092/ijwmse.2021.353749.1885 [In Persian].
Petritan, A. M., Petritan, I. C., Hevia, A., Walentowski, H., Bouriaud, O. & Sánchez-Salguero, R. (2021). Climate warming predisposes sessile oak forests to drought-induced tree mortality regardless of management legacies. Forest Ecology and Management, 491, 119097. https://doi.org/10.1016/j.foreco.2021.119097.
Qorbani Salkhord, R., Mobasheri, M.R. & Rahimzadehgan, M. (2012). A fast method for assessment of PM10 concentration using MODIS images, A case study in Tehran. Hakim, 15(2), 166-177. [In Persian]. http://hakim.tums.ac.ir/article-1-1019-en.html.
Rashki, A., et al. (2017). Effects of dust storms on soil characteristics and vegetation in the Zagros region, Iran. Catena, 158, 305-312. https://doi.org/10.1016/j.catena.2018.03.011.
Sarab, S.A., Rashki, A., Moayeri, M.H. & Shataee Jouibari, Sh. (2022). Investigating the impact of drought and dust on oak trees in the west of Iran. Arabian Journal of Geosciences, 15, 1583. https://doi.org/10.1007/s12517-022-10759-2.
Shahsavani, A., Yarahmadi, M., Mesdaghinia, A., Younesian, M., Jaafarzadeh, N., Naimabadi, M. (2012). Analysis of dust storms entering Iran with emphasis on Khuzestan Province. Hakim Res J 15(3),192–202. [In Persian]. http://hakim.tums.ac.ir/article-1-1040-en.html.
Sharma, P. & Dubey, R.S. (2007). Involvement of oxidative stress and role of antioxidative defense system in growing rice seedlings exposed to toxic concentrations of aluminum. Plant Cell Reports, 26(11), 2027–2038. https://doi.org/10.1007 / s00299-007-0416-6.
Soleimani, Z., Teymouri, P., Boloorani, A.D., Mesdaghinia, A., Middleton, N. & Griffin, D. W. (2020). An overview of bioaerosol load and health impacts associated with dust storms: A focus on the Middle East. Atmospheric Environment. 223, 117187. https://doi.org/10.1016/j.atmosenv.2019.117187.
Soltani, S., et al. (2020). Climate change and vegetation dynamics in the Zagros region. Global Change Biology, 26(4), 1574-1590. https://doi.org/10.1111/gcb.14863.
مجله پژوهش های خشکسالی و تغییراقلیم
دوره 3، ویژه نامه
زمستان 1404
صفحه 1-16

  • تاریخ دریافت 15 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 18 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 19 فروردین 1404

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

تماس با ما