نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
استادیار پژوهش، بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان چهارمحال و بختیاری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شهرکرد، ایران.
چکیده
تنش خشکی انتهای فصل رشد، تأثیر قابل توجهی بر کیفیت و کمیت محصول گندم دارد. برای ارزیابی تحمل ارقام و لاینهای جدید گندم نسبت به این تنش، آزمایشی بهصورت طرح اسپلیت پلات در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی در سه تکرار و به مدت دو سال در ایستگاه تحقیقاتی چهارتخته شهرکرد اجرا شد. تیمارهای مورد آزمایش در این تحقیق شامل سه سطح قطع آبیاری به عنوان کـرتهـای اصـلی (آبیاری کامل، قطع آبیاری در مرحله گلدهی و مرحله پرشدن دانه) و هفت رقم و لاین گندم به عنوان کرتهای فرعی (میهن، حیدری، پیشگام، CD- 93-9 ، CD- 93-10، CD- 91-12 و CD- 92-6) بودند. نتایج نشان داد که تاثیر قطع آبیاری بر عملکرد دانه و ویژگی-های رویشی در سطح یک درصد معنیدار شد. بیشترین مقدار عملکرد دانه در شرایط آبیاری کامل از تیمار رقم میهن بهمیزان 26/10 تن در هکتار بدست آمد. متوسط عملکرد دانه در تیمارهای آبیاری کامل، قطع آبیاری در مرحله پرشدن دانه و قطع آبیاری در مرحله گلدهی به ترتیب 74/8، 27/5 و 94/3 تن در هکتار بود که از لحاظ آماری تفاوت بسیار معنیداری با یکدیگر داشتند. در تیمار قطع آبیاری در مرحله گلدهی بیشترین عملکرد ﺩﺍﻧﻪ به میزان 44/4 تن در هکتار مربوط به ژنوتیپ CD- 93-10 بود که تفاوت معنیداری با سایر ژنوتیپها داشت. بنابراین، در صورت قطع آبیاری یا کاهش آب مصرفی در مراحل انتهایی رشد گندم این ژنوتیپ نسبت به سایر ژنوتیپهای مورد آزمایش از 6 تا 25 درصد پتانسیل عملکرد بالاتری برخوردار بوده و قابل توصیه برای کاشت در چنین شرایطی میباشد.
کلیدواژهها
موضوعات
Ahmadi Lahijani, A. & Emam, Y. (2013). Investigating the response of wheat genotypes to drought stress at the end of the season using physiological indicators. Journal of production and processing of agricultural and horticultural products, 3 (9), 163-175 [In Persian]. http://dorl.net/dor/20.1001.1.22518517.1392.3.9.13.6
Afzal, F., Li, H., Gul, A., Subhani, A., Ali, A., Mujeeb-Kazi, A., Ogbonnaya, F., Trethowan, R., Xia, X., & He, Z. (2019). Genome-wide analyses reveal footprints of divergent selection and drought-adaptive traits in synthetic-derived wheats. G3 Genes, Genomes, Genetics, 9(6), 1957-1973. DOI: 10.1534/g3.119.400010
Ahmadi, Gh., Siosemarde, A., Sohrabi, Y. & Jalal Kamali, M. R. (2020). Evaluation of the response of durum wheat (Triticum durum Desf.). lines to terminal drought stress Applied Research in Field Crops. 33 (1), 23-43 [In Persian]. DOI:10.22092/aj.2019.125259.1384
Ahmed, H. G. M. D., Zeng, Y., Yang, X., Anwaar, H. A., Mansha, M. Z., Hanif, C. M. S. & Alghanem, S. M. S. (2020). Conferring drought-tolerant wheat genotypes through morpho-physiological and chlorophyll indices at seedling stage. Saudi Journal of Biological Sciences, 27, 2116-2123. DOI: 10.1016/j.sjbs.2020.06.019
Allen R., Pereira L.A., Raes D. & Smith M. (1998). FAO Irrigation and Drainage Paper NO. 56. FAO, Rome, Italy.
Ali, I., Khan, A., Ali, A., Ullah, Z., Dai, D. Q., Khan, N., Khan, A., Al-Tawaha, A. R., & Sher, H. (2022). Iron and zinc micronutrients and soil inoculation of Trichoderma harzianum enhance wheat grain quality and yield. Frontiers in Plant Science, 13, 960948. DOI: 10.3389/fpls.2022.960948
Amanuel, M., Gebre, D., & Debele, T. (2018). Performance of bread wheat genotypes under different environment in lowland irrigated areas of Afar region, Ethiopia. African Journal of Agricultural Research, 13 (17), 927-933. DOI:10.5897/AJAR2017.12669
Borisjuk, N., Kishchenko, O., Eliby, S., Schramm, C., Anderson, P., Jatayev, S. & Shavrukov, Y. (2019). Genetic modification for wheat improvement: from transgenesis to genome editing. BioMed Research International, 10, 6216304. DOI: 10.1155/2019/6216304
Cappelli, A., & Cini, E. (2021). Challenges and opportunities in wheat flour, pasta, bread, and bakery product production chains: A systematic review of innovations and improvement strategies to increase sustainability, productivity, and product quality. Sustainability, 13 (5), 2608. DOI: 10.3390/su13052608
Direkvandy, S., eisvand, H., azizi, K. & Akbarpour, O. (2022). Investigating the effects of the application of silicon nanoparticles and mycorrhiza on the quantitative and qualitative yield of wheat under drought stress at the end of the growing season. Scientific Journal of Crop Physiology, 14 (54), 83-103 [In Persian]. DOI:10.1007/s42976-024-00526-2
Emam, Y., Ranjbari, A.M. & Bahrani, M.J. (2007). Evaluation of yield and yield components in wheat genotypes under post-anthesis drought stress. Journal of Science and Technology of Agriculture and Natural Resources 11, 317-328 [In Persian].
Ghaead Amini, M., Fathi, Gh., Siyahpoosh, A., Gharineh, M.H. & Lotfi JalalAbadi, A. (2021). Effect of Irrigation Cut and Different Levels of Nitrogen Fertilizer on Yield and Yield Components of Two Durum Wheat Cultivars. Scientific Journal of Crop Physiology, 12 (48), 47-62 [In Persian]. http://cpj.ahvaz.iau.ir/article-1-1404-fa.html
Ghanem, H. & Al-Farouk, M.O. (2024). Wheat Drought Tolerance: Morpho‑Physiological Criteria, Stress Indexes, and Yield Responses in Newly Sand Soils. Journal of Plant Growth Regulation, 43, 2234–2250. DOI:10.1007 / s00344-024-11259-1
He, L. & Rosa, L. (2023). Solutions to agricultural green water scarcity under climate change. PNAS Nexus, 2, 1–11. DOI: 10.1093/pnasnexus/pgad117
Hussain, S., Hussain, S., Qadir, T., Khaliq, A., Ashraf, U. & Parveen, A. (2019). Drought stress in plants: an overview on implications, tolerance mechanisms, and agronomic mitigation strategies. Plant Science Today, 6, 389–402. DOI:10.14719/pst.2019.6.4.578
Iqbal, B., Li, G., Alabbosh, KF., Hussain, H., Khan, I., Tariq, M., Javed, Q., Naeem, M & Ahmad, NM. (2023). Advancing environmental sustainability through microbial reprogramming in growth improvement, stress alleviation, and phytoremediation. Plant Stress, 1, 100283. DOI: 10.1016/j.stress.2023.100283
Li, M., Yang, Y., Raza, A., Yin, S., Wang, H., Zhang, Y., Dong, J., Wang, G., Zhong, C. & Zhang, H. (2021). Heterologous expression of Arabidopsis thaliana rty gene in strawberry (Fragaria × ananassa Duch.) improves drought tolerance. BMC Plant Biol, 21, 1–20. DOI:10.21203/rs.3.rs-34565/v3
Mohammadi, H., Ahmadi, A., Moradi, F., Abbasi, A., Joudi, M. & Fatehi, F. (2011). Evaluation of Critical Traits for Improving Wheat Yield under Drought Stress. Iranian Journal of Crop Plant Sciences, 42, 373-385 [In Persian]. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20084811.1390.42.2.16.4
Nabati, E., Farnia, A., Jafarzadeh Kenarsari, M., & Nakhjavan, S. (2022). The effect of drought stress and plant density on yield and yield components of irrigated wheat cultivars in the temperate region of Lorestan province. Journal of Plant Ecophysiology, 14, 1-16 [In Persian]. https://dorl.net/dor/20.1001.1.20085958.1401.14.1.1.2
Nehe, A., Akin, B., Sanal, T., Evlice, A. K., Unsal, R., Dinçer, N., Demir, L., Geren, H., Sevim, I., & Orhan, S. (2019). Genotype × environment interaction and genetic gain for grain yield and grain quality traits in Turkish spring wheat released between 1964 and 2010. Plos One, 14, e0219432. Duch.) improves drought tolerance. BMC Plant Biol, 21, 1–20. DOI: 10.1371/journal.pone.0219432
Salehi, M., Zare, M., Bazrafshan, F., Aien, A. & Amiri, B. (2024). Morpho-physiological and biochemical response of different maize cultivars to zeolite application under drought stress conditions. Scientific Journal of Crop Physiology, 15 (60), 89-104 [In Persian]. http://cpj.ahvaz.iau.ir/article-1-1373-fa.html
Salim, BBM., Abou El-Yazied, A., Salama, Y.A.M., Raza, A. & Osman, H.S. (2021). Impact of silicon foliar application in enhancing antioxidants, growth, lowering, and yield of squash plants under deficit irrigation condition. Annals of Agricultural Sciences, 66, 176–183. DOI:10.1016/ j. aoas.2021.12.003
Seifamiri, S., Yarnia, M., Mirshekari, B., Farahvash, F. & Rashidi, V. (2024). Effect of Irrigation Cutting Stress on Fatty Acids, Glycosinolate, and Some Agronomic Traits in Canola (Brassica napus L.) Cultivars. Scientific Journal of Crop Physiology, 16 (61), 29-46 [In Persian]. http://cpj.ahvaz.iau.ir/article-1-1303-en.html
Teimouri, N., Saeidi, M., Ghobadi, M.E. & Sasani, S. (2020). The effect of the cut of irrigation at the end of the growing season on grain yield and some physiological characteristics of bread wheat cultivars. Scientific Journal of Crop Physiology, 12 (46), 111-129 [In Persian]. http://cpj.ahvaz.iau.ir/article-1-1296-en.html
Wasaya, A., Manzoor, S., Yasir, T.A., Sarwar, N., Mubeen, K., Ismail, I.A., Raza, A., Rehman, A., Hossain, A., & Sabagh, A.E.L. (2021). Evaluation of fourteen bread wheat (Triticum aestivum L) genotypes by observing gas exchange parameters, relative water, and chlorophyll content, and yield attributes under drought stress. Sustainability, 13, 4799. DOI:10.3390/su13094799
)