دانشگاه بیرجند-گروه پژوهشی خشکسالی وتغییراقلیم مجله پژوهش های خشکسالی و تغییراقلیم 3092-6076 4 1 2025 03 09 Estimation of Suspended Sediment in Coastal Areas of the Caspian Sea Using Machine Learning Techniques برآورد رسوبات معلق نواحی ساحلی دریای خزر با استفاده از تکنیک یادگیری ماشین 1 18 3365 10.22077/jdcr.2025.8983.1121 FA ابراهیم نوحانی استادیار، گروه مهندسی عمران، مرکز تحقیقات مواد و انرژی، واحد دزفول، دانشگاه آزاد اسلامی، دزفول، ایران 0000-0002-2692-6253 حمیدرضا باباعلی دانشیار، گروه مهندسی عمران، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی ، خرم آباد، ایران 0000-0001-9410-879X رضا دهقانی دکترای علوم ومهندسی آب، بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان لرستان، سازمان تحقیقات، 0009-0008-3309-2286 Journal Article 2025 02 19 Modeling suspended sediment is a crucial subject for decision-makers at the watershed level. Accurate and reliable modeling of suspended sediment load is essential for planning, managing, and designing water resource structures and river systems. In this research, a new hybrid intelligent approach based on the Support Vector Regression (SVR) model has been developed for estimating river sediment. For this purpose, two optimization algorithms, namely Whale Optimization Algorithm (WOA) and Particle Swarm Optimization (PSO), were employed to model the amount of suspended river sediment. For modeling, statistical data from the Babolroud River hydrometric station, located in Mazandaran province, were used as a case study. Data from 19 input parameter combinations were used in the years 1382 to 1402 (solar calendar years) which is 2003-2023 Gregorian calendar. To evaluate the performance of the models, the evaluation criteria of correlation coefficient, root mean square error, mean absolute error, and Nash-Sutcliffe efficiency coefficient were used. The results showed that combined scenarios in the investigated models improve the performance of the model. The results obtained from the evaluation criteria also showed that the Wavelet-SVR model has a correlation coefficient of 0.962, a root mean square error of 0.344 ton/day, a mean absolute error of 0.158 ton/day, and a Nash-Sutcliffe efficiency coefficient of 0.970 in the validation phase. Overall, the results showed that the use of intelligent models based on the SVR approach can be an effective approach in river engineering stability. مدل‌سازی رسوبات معلق موضوعی مهم برای تصمیم‌گیرندگان در سطح حوضه آبخیز است. مدل‌سازی دقیق و قابل‌اعتماد بار رسوب معلق برای برنامه‌ریزی، مدیریت و طراحی ساختارهای منابع آب و سیستم‌های رودخانه‌ای اهمیت دارد. در این تحقیق، یک رویکرد هوشمند ترکیبی جدید مبتنی بر رویکرد مدل رگرسیون بردار پشتیبان برای برآورد رسوبات رودخانه توسعه داده شده است. بدین منظور در این پژوهش از دو الگوریتم بهینه سازی شامل نهنگ و ازدحام ذرات برای مدلسازی میزان رسوبات معلق رودخانه بکار برده شد. جهت مدلسازی از آمار و اطلاعات ایستگاه هیدرومتری رودخانه بابلرود واقع در استان مازندران بعنوان مطالعه موردی طی 5 سناریو ترکیبی از پارامترهای ورودی در سالهای 1382 تا 1402 استفاده شد. به منظور ارزیابی عملکرد مدلها از معیارهای ارزیابی ضریب همبستگی، ریشه میانگین مربعات خطا، میانگین قدر مطلق خطا و ضریب نش ساتکلیف استفاده شد. نتایج نشان داد سناریو های ترکیبی در مدلهای مورد بررسی باعث بهبود عملکرد مدل می شود. همچنین نتایج حاصل از معیار ارزیابی نشان داد مدل رگرسیون بردار پشتیبان-موجک دارای ضریب همبستگی 962/0 ، ریشه میانگین مرعات خطا (ton/day) 344/0 ، میانگین قدر مطلق خطا (ton/day) 158/0 و ضریب نش ساتکلیف 970/0 در مرحله صحت سنجی برخوردار است. در مجموع نتایج نشان داد استفاده از مدلهای هوشمند مبتنی بر رویکرد رگرسیون بردار پشتیبان می تواند رویکردی موثر در پایداری مهندسی رودخانه باشد. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3365_b445e314138101eecc58503e98aa2b2d.pdf

دانشگاه بیرجند-گروه پژوهشی خشکسالی وتغییراقلیم مجله پژوهش های خشکسالی و تغییراقلیم 3092-6076 4 1 2026 05 22 Development of the Optimal Exploitation Model of the Water Resources of Handijan Plain with Multi-Objective Bargaining Method مدل بهره‌برداری بهینه از منابع آب دشت هندیجان با روش چانه زنی چندهدفه 19 40 3639 10.22077/jdcr.2025.9141.1131 FA فیض اله مرتضی زاده گروه علوم آب، واحد شوشتر، دانشگاه آزاد اسلامی، شوشتر، ایران 0009-0007-1129-0268 محمد حسین پورمحمدی گروه علوم آب، واحد شوشتر، دانشگاه آزاد اسلامی، شوشتر، ایران صائب خوشنواز گروه علوم آب، واحد شوشتر، دانشگاه آزاد اسلامی، شوشتر، ایران 0000-0003-1141-5714 ابراهیم نوحانی گروه مهندسی عمران، مرکز تحقیقات مواد و انرژی، واحد دزفول، دانشگاه آزاد اسلامی، دزفول، ایران. حسین اسلامی گروه علوم آب، واحد شوشتر، دانشگاه آزاد اسلامی، شوشتر، ایران Journal Article 2025 03 20 Abstract<br /><br />Water resources management in agriculture is one of the main components of sustainable economic development and food security. In terms of growing season, crop plants are divided into two groups: spring and winter plants. Winter plants are generally called dryland crops. Dryland crops use winter rainfall to meet water needs. At the beginning of the growing season, several irrigation stages are recommended to provide soil moisture, and at the end of the growing season, supplementary irrigation is planned to fill the seeds. The production of dryland crops is less than the potential, but water productivity is higher. In this study, the issue of agricultural water transfer in the Handijan plain of Khuzestan province was first addressed in order to evaluate water resources for dryland cultivation, and then the optimal amounts of water required for dryland cultivation of four crops, wheat, barley, rapeseed, and lentils, were calculated. The results showed that the water crisis situation in the studied plain will be increasingly serious and the need for dryland cultivation and supplementary irrigation is recommended. In addition, in water deficit conditions, it is essential to reduce autumn irrigation and meet the plant's water needs during the stages of maximum plant coverage. Maximum plant coverage for the studied plants is from late March to mid-May. After this stage, the plant canopy gradually wears out and the final crop is harvested.<br /><br />Keywords: Irrigation optimization, rainfed cultivation, bargaining, Hendijan مدیریت منابع آب در کشاورزی یکی از مولفه‌های اصلی توسعه پایدار اقتصادی و امنیت غذایی است. هدف از این تحقیق تعیین مدل بهره‌‌برداری بهینه از منابع آب با روش چانه زنی چندهدفه گیاهان زراعی از نظر فصل رشد به دو گروه گیاهان بهاره و زمستانه تقسیم می‌شوند. به گیاهان زمستانه در حالت کلی کشت دیم گفته می‌‌شود. کشت دیم از بارندگی فصل زمستان برای تأمین نیاز آبی استفاده می‌‌کندروش کار به این صورت است که ابتدا به مساله انتقال آب کشاورزی در دشت هندیجان از استان خوزستان به منظور ارزیابی منابع آب برای کشت دیم پرداخته شده است و سپس مقادیر بهینه آب مورد نیاز برای کشت دیم چهار محصول گندم، جو، کلزاوعدس با رویکرد فازی و روش چانه زنی چندهدفه وبا استفاده از نرم افزار محاسبه شده است. بدین ترتیب که ابتدابا تشکیل توابع هدف با متغیرهای تصمیم مساله بدست آمده توسط الگوریتم بهینه‌سازی جستجوی گرانشی برای یافتن پاسخ‌های فازی حل می‌شود.که در قالب یک مدل بهینه‌سازی توسط نرم افزار MATLAB انجام گردیدبا توجه به نتایج بدست آمده راندمان نسبی تولید محصول در این منطقه برای گندم بین 23/0 کیلوگرم بر مترمکعب تا 57/0 کیلوگرم بر مترمکعب متغیر بوده است. سهم آبیاری در منطقه تقریبا22 درصد بوده است.. منظور از آبیاری بهینه رسیدن به سطحی از حجم آبیاری تکمیلی است که میزان محصول تولیدی را بدون افزایش سطح زیرکشت بهبود بخشد.با اجرای مدل بهینه با ثابت نگه داشتن سطح زیرکشت تولید محصول بصورت میانگین تا 17درصد رشد پیدا می‌کند<br /><br />کلمات کلیدی: بهینه‌‌سازی آبیاری، کشت دیم، چانه زنی، هندیجان https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3639_ba304f3809ed31d0ad97b5a2b5df2a39.pdf

دانشگاه بیرجند-گروه پژوهشی خشکسالی وتغییراقلیم مجله پژوهش های خشکسالی و تغییراقلیم 3092-6076 4 1 2026 05 22 The Impact of Organic and Inorganic Amendments (Nano and Non-Nano) on Improving Physical and Hydraulic Properties of Saline Soils تأثیر برخی مواد اصلاح‌کننده معدنی و آلی (در مقیاس نانو و غیر نانو) بر بهبود خصوصیات فیزیکی و هیدرولیکی خاک‌های شور 41 60 3700 10.22077/jdcr.2025.9403.1144 FA فاطمه حاجبی دانشجوی دکتری گروه منابع طبیعی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه هرمزگان. نوازاله مرادی استادیار، گروه مهندسی منابع طبیعی، دانشکدة کشاورزی منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران. 0000-0002-6588-9440 ام البنین بذرافشان استاد، گروه مهندسی منابع طبیعی، دانشکدة کشاورزی منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران، 0000-0003-2524-3992 عدنان صادقی لاری دانشیار، گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران Journal Article 2025 05 17 Nanotechnology offers a promising approach for improving the physical and hydraulic properties of saline soils. To evaluate this potential, a study was conducted to assess the effects of both organic and inorganic amendments, applied at nano and conventional scales, on saline loamy soil. Soil samples were collected from a depth of 5 to 30 cm, and various treatments were applied, including pomegranate peel biochar and nanobiochar, nanobentonite, zeolite, microsilica, and nanosilica. These treatments were tested using soil columns (35 × 10 cm) under a completely randomized design with three replications. The results indicated that all applied amendments improved soil structural and moisture characteristics. Specifically, they increased the mean weight diameter of soil aggregates, enhanced the water stability index of aggregates, and optimized key moisture parameters such as field capacity, permanent wilting point, and available water content. Among all treatments, nanosilica showed the highest improvement in aggregate stability, increasing it by 35% compared to the control. This treatment also resulted in the lowest bulk density (1.5 g/cm³). The lowest permanent wilting point was observed in the conventional silica treatment, which was significantly different from other treatments at the 5% level. Except for conventional biochar, all other nano and non-nano amendments significantly increased field capacity at the 5% significance level. Similarly, the available water content was significantly improved by these amendments, excluding the conventional biochar treatment. Overall, the findings confirm the effectiveness of soil amendments, particularly nanosilica, in enhancing soil structure, aggregate stability, and hydraulic properties of saline loamy soils. فناوری نانو می‌تواند به عنوان یک رویکرد نوین در جهت بهبود ویژگی‌های فیزیکی و هیدرولیکی خاک های شور مورد استفاده قرار گیرد. برهمین اساس مطالعه‌‌ای با هدف بررسی تأثیر مواد اصلاح‌کننده معدنی و آلی (در مقیاس نانو و غیرنانو) بر خاک شور با بافت لومی انجام شد. نمونه‌برداری از خاک در عمق 5 تا 30 سانتی‌متری صورت گرفت و تیمارها شامل بیوچار و نانوبیوچار پوست انار، نانوبنتونیت، زئولیت، میکروسیلیس و نانوسیلیس بر روی ستون‌های خاکی (با ابعاد 35 × 10 سانتی‌متر) در قالب طرح کاملاً تصادفی و در سه تکرار اعمال شدند. نتایج نشان داد که تمامی مواد اصلاحی منجر به افزایش میانگین‏وزنی‏قطر‏خاکدانه‌ها، ارتقای شاخص پایداری خاکدانه در آب و بهینه‌سازی پارامترهای رطوبتی (ظرفیت‏زراعی، نقطه‏پژمردگی‏دائم و آب‏قابل‏دسترس) شدند. بیشترین مقدار شاخص پایداری خاکدانه در آب مربوط به تیمار نانوسیلیس بود که نسبت به شاهد 35 درصد افزایش داشت و کمترین جرم مخصوص ظاهری خاک (5/1 گرم بر سانتی‌متر مکعب) نیز در این تیمار مشاهده شد. کمترین مقدار نقطه‏پژمردگی‏دائم در این پژوهش مربوط به تیمار سیلیس معمولی بود که با سایر تیمارها در سطح ۵٪ اختلاف معنی‌دار نشان داد و همچنین افزودن مواد اصلاحی نانو و غیر نانو به خاک لومی شور، به‌جز تیمار بیوچار، سبب افزایش معنی‌دار ظرفیت‏زراعی در سطح ۵٪ نسبت به تیمار شاهد شد. داده‌ها نشان دادند که افزودن مواد اصلاحی نانو و غیر نانو (به‌استثنای بیوچار معمولی)، سبب افزایش معنی‌دار رطوبت‏قابل‌دسترس در خاک شور شد. یافته‌ها مؤید نقش مؤثر مواد اصلاحی، به‌ویژه نانوسیلیس، در بهبود کیفیت ساختاری خاک، پایداری خاکدانه‌ها و خصوصیات هیدرولیکی خاک است. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3700_f92586a25bb3145facd64ab20fd554ff.pdf

دانشگاه بیرجند-گروه پژوهشی خشکسالی وتغییراقلیم مجله پژوهش های خشکسالی و تغییراقلیم 3092-6076 4 1 2026 05 22 Adaptive Drought Monitoring with an Integrated Approach of Terrestrial Data and Remote Sensing Technology پایش تطبیقی خشکسالی با رویکرد تلفیقی داده‌های زمینی و فناوری سنجش از دور 61 80 3813 10.22077/jdcr.2025.9699.1154 FA محبوبه ابراهیمی استادیار گروه کشاورزی، دانشکده فنی و مهندسی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. 0000-0002-6135-3577 هادی سیاسر استادیار گروه کشاورزی، دانشکده فنی و مهندسی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. Journal Article 2025 07 07 The lack of coverage of meteorological stations and the spatial-temporal heterogeneity of data have made accurate assessment of drought in metropolitan cities such as Tehran uncertain. This study aims to provide an integrated framework for drought monitoring by integrating remote sensing indices VCI from MOD13A2, TCI from MOD11A2, PCI from satellite precipitation product, and SMCI from soil moisture along with meteorological-hydrological indices (SPI, SPEI, and PDSI) for Tehran and its suburbs during the period 2000 to 2022. Preprocessing and extraction of indices were performed in Google Earth Engine and then correlation between indices at monthly, seasonal, and annual scales was analyzed using Mann-Kendall and age-slope tests, trends, and Pearson coefficient. The results showed that precipitation-based indices (SPI and PCI) have the greatest ability to explain short-term changes and show a high correlation with the soil moisture status index SMCI; in contrast, VCI responds to moisture fluctuations with a time lag, and TCI has an inverse and significant relationship with drought severity at long-term scales (PDSI/SPEI). From a temporal perspective, summers, with a combination of rainfall deficiency and heat stress, recorded the highest vulnerability, and the years 2008, 2010, and 2016 were the most severe drought periods. Convergence of evidence shows that the proposed multi-attribute approach, while reducing uncertainty, provides a more accurate picture of urban drought dynamics and can be the basis for water demand management planning, early warning, and urban greening model modification. این پژوهش با هدف ارائه چارچوبی یکپارچه برای پایش خشکسالی شاخص‌های سنجش‌از دور VCI از MOD13A2، TCI از MOD11A2، PCI از محصول بارش ماهواره‌ای، و SMCI از رطوبت خاک را در کنار شاخص‌های هواشناسی–هیدرولوژیکی (SPI ، SPEI و PDSI) طی دوره 2000 تا 2022 برای تهران و حومه ادغام می‌کند. پیش‌پردازش و استخراج شاخص‌ها در بستر Google Earth Engine انجام با آزمون‌های من– کندال و شیب سن، روندها و با ضریب پیرسون تحلیل گردید. نتایج نشان داد شاخص‌های مبتنی بر بارش (SPI و PCI) بیشترین توان توضیح تغییرات کوتاه‌مدت را دارند و با شاخص وضعیت رطوبتی خاک SMCI همبستگی بالایی نشان می‌دهند؛ در مقابل VCI به نوسانات رطوبتی با وقفه زمانی پاسخ می‌دهد و TCI رابطه‌ای معکوس و معنادار با شدت خشکسالی در مقیاس‌های بلندمدت (PDSI/SPEI) دارد. تابستان‌ها با ترکیب کمبود بارش و تنش حرارتی، بیشترین آسیب‌پذیری را ثبت کردند و سال‌های 2008، 2010 و 2016 دوره‌های حاد خشکسالی بودند. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3813_0a49e3c3a03ebde64f85c0bacd8a08e2.pdf

دانشگاه بیرجند-گروه پژوهشی خشکسالی وتغییراقلیم مجله پژوهش های خشکسالی و تغییراقلیم 3092-6076 4 1 2026 05 22 Assessing the Impact of Climate Change on Heat Stress on Strategic Agricultural Products in Qazvin Province ارزیابی تاثیر تغییرات اقلیمی بر تنش گرمایی وارد بر محصولات راهبردی کشاورزی در استان قزوین 81 104 3702 10.22077/jdcr.2025.9739.1157 FA هادی رمضانی اعتدالی استاد، آبیاری و زهکشی، گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه بی نالمللی امام خمینی )ره(، قزوین، ایران. 0000-0002-4840-0201 سکینه کوهی گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران. 0000-0002-0118-795X Journal Article 2025 07 12 Abstract: Climate change, particularly through heat stress, presents a significant threat to agricultural production in Qazvin Province, a vital agricultural hub in Iran. This study aims to analyze the temporal patterns of heat stress—encompassing frequency, intensity, and duration—affecting strategic crops such as wheat, maize, and barley, and to evaluate its impact on their yields under the SSP2-4.5 and SSP5-8.5 climate scenarios. To this end, historical data (1997–2014) from the Qazvin synoptic station and projections from five global climate models (CNRM-CM6-1, CanESM5, GFDL-ESM4, HadGEM3-GC31-LL, MIROC6) were employed, utilizing an optimized ensemble model approach. The findings indicate that, particularly under the SSP5-8.5 scenario, the frequency of heat stress will rise substantially, with maize identified as the most vulnerable crop, experiencing nearly 100% heat stress frequency during its growing season by 2099. Furthermore, both the intensity and duration of heat stress are projected to increase, resulting in significant yield reductions: wheat from 4.20 to 3.00 ton/h, barley from 3.80 to 2.18 ton/h, and maize from 37.9 to 33.1 ton/h. These results highlight the urgent need for adaptation strategies in Qazvin Province, such as adjusting planting schedules and developing heat-resistant crop varieties. Additionally, meticulous planning for water resource management and infrastructure development is critical to bolster agricultural resilience, as neglecting these measures could jeopardize regional food security and economic stability. چکیده:<br /><br />تغییرات اقلیمی، به‌ویژه از طریق ایجاد تنش گرمایی، تهدیدی جدی برای تولیدات کشاورزی در استان قزوین، یکی از قطب‌های کلیدی کشاورزی ایران، به‌شمار می‌رود. این پژوهش با هدف تحلیل الگوهای زمانی تنش گرمایی (شامل: فراوانی، شدت و مدت وقوع) وارد بر محصولات راهبردی گندم، ذرت و جو و ارزیابی تأثیر آن بر عملکرد این محصولات تحت سناریوهای اقلیمی SSP2-4.5 و SSP5-8.5 انجام شده است. برای این منظور، از داده‌های تاریخی (1997–2014) ایستگاه سینوپتیک قزوین و پیش‌بینی‌های پنج مدل اقلیمی جهانی (CNRM-CM6-1، CanESM5، GFDL-ESM4، HadGEM3-GC31-LL، MIROC6) با رویکرد مدل تلفیقی بهینه‌شده استفاده شد. نتایج نشان داد که طی دوره‌های آتی و به‌ویژه تحت سناریوی SSP5-8.5، فراوانی تنش گرمایی به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌یابد. به‌طوری‌که ذرت با نزدیک به 100 درصد فراوانی وقوع تنش طی دوره کشت تا سال 2099 آسیب‌پذیرترین محصول به‌شمار می‌رود. براساس نتایج شدت و مدت تنش نیز تحت تاثیر تغییرات اقلیمی افزایش یافته و عملکرد محصولات به‌طور چشمگیری کاهش یافته است (گندم از 20/4 به 00/3 تن در هکتار، جو از 80/3 به 18/2 تن در هکتار و ذرت از 9/37 به 1/33 تن در هکتار). این نتایج ضرورت اتخاذ راهبردهای سازگاری نظیر تغییر زمان کاشت و توسعه ارقام مقاوم به گرما را در استان قزوین برجسته می‌کند. برنامه‌ریزی دقیق برای مدیریت منابع آب و توسعه زیرساخت‌ها برای تقویت تاب‌آوری کشاورزی نیز امری ضروری است، زیرا عدم توجه به این موارد می‌تواند امنیت غذایی و ثبات اقتصادی منطقه را به خطر اندازد. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3702_a928731e103dfc64c0027fa84709689e.pdf

دانشگاه بیرجند-گروه پژوهشی خشکسالی وتغییراقلیم مجله پژوهش های خشکسالی و تغییراقلیم 3092-6076 4 1 2026 05 22 Temporal Analysis and Intensity of Meteorological Drought (Case Study: Qaen City in South Khorasan Province) تحلیل زمانی و شدت خشکسالی هواشناسی (مطالعه موردی: شهر قاین در استان خراسان جنوبی) 105 130 4050 10.22077/jdcr.2025.9807.1159 FA علی رضوانی استادیار، گروه مهندسی عمران، دانشگاه بزرگمهر قائنات، قاین، ایران 0000-0001-9617-1469 مهدی خراشادی زاده استادیار، گروه مهندسی عمران، دانشگاه بزرگمهر قائنات، قاین، ایران محسن رضایی استادیار، گروه مهندسی عمران، دانشگاه زابل، زابل، ایران Journal Article 2025 07 30 Meteorological drought, as the initial stage of the broader drought process, is a significant climatic hazard with far-reaching implications for environmental sustainability. This study aims to evaluate the trend of meteorological drought in Qaen City, located in South Khorasan Province, over a 37-year period (from the 1988 to 2024 water years). For this purpose, annual precipitation and temperature data, along with two indices—the Percent of Normal Index (PNPI) and the Standardized Precipitation Index (SPI)—were used to analyze drought conditions in the region. According to the results, the average annual precipitation of the region was 161.30 mm (with a coefficient of variation of 37%), indicating high fluctuations in yearly precipitation and the occurrence of years with unusually high or low precipitation. Analyzing the trend in annual precipitation using linear regression, the Mann–Kendall test, and Sen’s slope method revealed no significant trend in precipitation values. However, the annual average temperature showed a significant upward trend, increasing at a rate of 0.078(°C)⁄year. Based on the PNPI and SPI indices, approximately 41% and 16% of the years, respectively (especially after 1999), experienced drought conditions. Wet periods were more frequently observed during the years 1990–1999, as well as in 2019 and 2020. The comparison of two drought indices reveals general agreement during extreme conditions but differences in normal years, as SPI provides a more conservative description of conditions. The study’s overall findings indicate a rising temperature trend, unstable precipitation patterns, and frequent drought occurrences in the region, highlighting increasing climate variability. این پژوهش با هدف بررسی روند خشکسالی هواشناسی در شهر قاین واقع در استان خراسان جنوبی طی یک دوره ۳۷ ساله (سال آبی 1988 تا 2024) انجام شده است. بدین‌منظوراز داده‌های سالانه بارش و دما و دو شاخص درصد نرمال بارش (PNPI ) و بارش استاندارد شده (SPI ) برای تحلیل خشکسالی منطقه استفاده گردید. بر اساس نتایج، میانگین بارش سالانه برابر با ۱۶۱.۳۰ میلی‌متر منطقه (با ضریب تغییرات ۳۷%)، بیانگر نوسانات شدید در بارندگی سالیانه و وقوع سال‌هایی با بارش‌های غیرعادی بالا یا پایین است. بررسی روند تغییرات بارندگی سالانه با استفاده از روش‌های رگرسیون خطی، آزمون من–کندال و شیب‌سن، روند معناداری در مقادیر بارش نشان نمیدهد. اما دمای میانگین سالانه با نرخ افزایش (°C)⁄year 0.078، روندی افزایشی و معنادار دارد. بر اساس PNPI و SPI به ترتیب حدود 41% و 16% از سال‌ها ( پس از سال 1999) در وضعیت خشکسالی قرار داشت. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_4050_385822e359afa26d52b5b286226f2cea.pdf

دانشگاه بیرجند-گروه پژوهشی خشکسالی وتغییراقلیم مجله پژوهش های خشکسالی و تغییراقلیم 3092-6076 4 1 2026 05 22 Modeling and Optimization of Water Allocation Using a Hybrid LSTM–HHOA Approach Under Climate Change Conditions مدل‌سازی و بهینه‌سازی تخصیص آب با ترکیب مدل LSTM و الگوریتم HHOA تحت تغییر اقلیم 131 158 3696 10.22077/jdcr.2025.9958.1165 FA پریساسادات آشفته دانشیار گروه مهندسی عمران، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه قم، قم، ایران 0000-0003-2561-0510 لیلا شاکرمی دانشجوی دکتری، گروه مهندسی عمران، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه قم، قم، ایران Journal Article 2025 08 22 The present study aimed to optimize water allocation from the Qarnaku Dam for the future period (2070–2099) and enhance the resilience of the water supply system. Among CMIP5 climate models, GFDL-ESM2G was selected as the most suitable option for temperature, and NorESM1-M was selected for precipitation. Subsequently, monthly runoff was simulated using Long Short-Term Memory (LSTM) networks, yielding satisfactory accuracy. Agricultural water demand was estimated using the Cropwat model, indicating a 20% increase in future net irrigation requirements. The performance of the Horse Herd Optimization Algorithm (HHOA) and Genetic Programming (GP) was evaluated using the Rastrigin and Rosenbrock benchmark functions, revealing superior results for HHOA. Further analysis showed that HHOA reduced water deficits by up to 22% and improved reservoir resilience from 67% to 79%. Additionally, the LSTM model achieved a Nash–Sutcliffe Efficiency (NSE) coefficient of 0.85, confirming its reliability in simulating monthly runoff. Overall, the integration of advanced metaheuristic techniques with intelligent runoff prediction models provides an effective framework for reservoir management under climate change conditions. پژوهش حاضر با هدف بهینه‌سازی تخصیص منابع آب سد قرنقو در افق آینده (2099–2070) و ارتقای تاب‌آوری سامانه تأمین آب انجام شد. از مدل‌های اقلیمی CMIP5، GFDL-ESM2G برای دما وNorESM1-M برای بارش به‌عنوان بهترین گزینه‌ها انتخاب شدند. سپس با به‌کارگیری شبکه‌های حافظه‌دار بلندمدت (LSTM)، رواناب ماهانه حوضه شبیه‌سازی گردید که نتایج از دقت مناسبی برخوردار بود. نیاز آبی محصولات نیز با Cropwat برآورد و نشان داد که در آینده نیاز خالص آبیاری 20 درصد افزایش خواهد یافت. در ادامه، عملکرد الگوریتم بهینه‌سازی گله اسب (HHOA) و برنامه‌ریزی ژنتیک (GP) برای توابع معیار راستریجین و روزنبروک نشان داد که HHOA بهتر عمل نموده است. بررسی عملکرد HHOA برای تخصیص آب نشان داد که HHOA توانست کسری آب را تا 22 درصد کاهش و تاب‌آوری مخزن را از 67 به 79 درصد افزایش دهد. هم‌چنین، LSTM با ضریب نش-ساتکلیف (NSE) برابر با 85/0 توانست رواناب ماهانه را با دقت مناسبی شبیه‌سازی کند. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3696_95c9d994f8d75d4d60f8bb8f25902339.pdf

دانشگاه بیرجند-گروه پژوهشی خشکسالی وتغییراقلیم مجله پژوهش های خشکسالی و تغییراقلیم 3092-6076 4 1 2026 05 22 Assessing the Impact of Climate-Induced Migration on the Expansion of Informal ارزیابی تأثیر مهاجرت‌های اقلیمی بر گسترش حاشیه‌نشینی در کلان‌شهر مشهد 159 180 3764 10.22077/jdcr.2025.9971.1167 FA صالح ابراهیمی پور دانشجوی دکتری رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری، گروه جغرافیا، دانشکده مدیریت و حسابداری، ,واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران. 0009-0007-8400-1922 کتایون علیزاده دانشیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، گروه جغرافیا، دانشکده مدیریت و حسابداری، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران. Journal Article 2025 08 25 Objective: This study aimed to analyze the impact of climate-induced migration on the expansion of informal settlements (marginalization) in the metropolitan city of Mashhad, Iran.<br /><br />Methods: This mixed-methods (quantitative-qualitative) study was conducted with a statistical population of 384 migrants residing in informal settlements in Mashhad (selected via cluster sampling) and 20 semi-structured interviews with experts. Data were collected using a researcher-made questionnaire (Total Cronbach’s α = 0.84) and interviews, and were analyzed using path analysis, regression, and thematic analysis.<br /><br />Findings: Quantitative findings revealed that climatic pressures (β = 0.59) and spatial inequality (β = 0.44) had a direct and significant impact on marginalization. Furthermore, climate migration indirectly affected this phenomenon through reducing socio-economic resilience (β = -0.32). Qualitative findings identified five main themes: Migration as a Response to Livelihood Crisis, Reproduction of Inequality, Weak Resilience, Policy Vacuum, and An Uncertain Future.<br /><br />Conclusion: The results confirm that climate migration, in the absence of supportive policies, is not only an emergency response but also a factor in the reproduction of poverty and spatial inequality. Managing this phenomenon requires the development of integrated, justice-oriented policies and planning to enhance resilience in both sending and receiving areas. هدف : این پژوهش با هدف تحلیل تأثیر مهاجرت‌های ناشی از تغییرات اقلیمی بر گسترش حاشیه‌نشینی در کلان‌شهر مشهد انجام شد.<br /><br />روش: این مطالعه به روش ترکیبی و با جامعه آماری ۳۸۴ نفر از مهاجران ساکن در سکونتگاه‌های غیررسمی مشهد (انتخاب شده به روش خوشه‌ای) و ۲۰ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با خبرگان انجام گرفت. داده‌ها با پرسشنامه محقق‌ساخته و مصاحبه گردآوری و با استفاده از تحلیل مسیر، رگرسیون و تحلیل مضمون تحلیل شدند.<br /><br />یافته‌ها: یافته‌های کمی نشان داد فشارهای اقلیمی (β=0.59) و نابرابری فضایی (β=0.44) تأثیر مستقیم و معناداری بر حاشیه‌نشینی دارند. همچنین، مهاجرت اقلیمی از طریق کاهش تاب‌آوری (β=-0.32) به‌طور غیرمستقیم بر این پدیده مؤثر بود. <br /><br />نتیجه‌گیری: نتایج مؤید آن است که مهاجرت اقلیمی در غیاب سیاست‌های حمایتی، نه تنها یک پاسخ اضطراری، بلکه عاملی برای بازتولید فقر و نابرابری فضایی است. مدیریت این پدیده نیازمند تدوین سیاست‌های فرابخشی، عدالت‌محور و برنامه‌ریزی برای افزایش تاب‌آوری در مبدأ و مقصد است. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3764_641d77dd5271fca28764612a028d9c8e.pdf

دانشگاه بیرجند-گروه پژوهشی خشکسالی وتغییراقلیم مجله پژوهش های خشکسالی و تغییراقلیم 3092-6076 4 1 2026 05 22 Assessment of the Intensity and Duration of Meteorological Drought in South Khorasan Province in the Mid-Term Future Horizon بررسی شدت و مدت خشکسالی هواشناسی استان خراسان جنوبی در افق آینده میانی 181 202 3728 10.22077/jdcr.2025.10060.1169 FA امیر خیاط دانشجوی دکتری آبیاری و زهکشی گروه علوم و مهندسی آب، دانشگاه بیرجند، ایران. 0009-0003-3450-8371 مهدی امیرآبادی زاده دانشیار گروه علوم و مهندسی آب و عضو گروه پژوهشی خشکسالی و تغییر اقلیم، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. 0000-0002-8626-4036 زهرا آخوندی سازمان جهاد کشاورزی استان خراسان جنوبی 0009-0003-1368-7809 Journal Article 2025 09 09 Drought is a recurring natural climatic phenomenon that typically occurs in all parts of the world. This study was conducted to investigate the intensity and duration of drought in the two counties of Ferdows and Tabas in South Khorasan Province. In this study, daily precipitation time series data for the selected stations were collected over a 25-year statistical period (1990–2014), and the Standardized Precipitation Index (SPI) was analyzed for the two studied stations using two GCM models, IPSL and MPI, from CMIP6. The SSP2-4.5 scenario was used to estimate SPI for the period 2030–2059, and the BCSD downscaling method was applied to predict meteorological data. The results indicate that the overall SPI trend for both models show significant fluctuations between positive and negative values, posing challenges for water resource management in the two counties. However, the IPSL model predicts drought with greater intensity, highlighting the need to develop water management plans based on various climate scenarios for the studied counties. According to the study’s findings, an increase in the average intensity and duration of drought in the future period compared to the baseline indicates an intensification of drought. Nevertheless, the number of normal periods in both the baseline and future periods was higher than other periods at the stations studied. خشکسالی پدیده طبیعی مستمر اقلیمی است که به طور معمول در تمامی نقاط دنیا رخ می‌دهد ولی ویژگی‌ها، نوع و شدت آن‌ها از یک منطقه به منطقه دیگر متفاوت است. پژوهش حاضر، با هدف بررسی شدت و مدت خشکسالی در 2 شهرسنان فردوس و طبس استان خراسان جنوبی انجام شده است. در این مطالعه سری‌ زمانی بارش روزانه برای ایستگاه‌های انتخابی برای دوره آماری 25 ساله ( 1990 تا 2014 ) جمع‌آوری گردید و به بررسی شاخص خشکسالی بارش استاندارد شده (SPI) در دو ایستگاه مورد مطالعه با استفاده از دو مدل GCM ، IPSL و MPI ارائه شده در CMIP6 پرداخته شده است. در این تحقیق از سناریوی SSP2-4.5 برای تخمین SPI در دوره 2059-2030 و برای پیش‌بینی داده‌های هواشناسی از روش ریزمقیاس‌نمایی BCSD استفاده شده است. نتایج بدست آمده حاکی از این است که روند کلی SPI برای هر دو مدل نشان‌دهنده نوسانات قابل توجه بین مقادیر مثبت https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3728_460b491b917d4185ed1f5be97229721a.pdf

دانشگاه بیرجند-گروه پژوهشی خشکسالی وتغییراقلیم مجله پژوهش های خشکسالی و تغییراقلیم 3092-6076 4 1 2026 05 22 Effects of Foliar Application of Zinc Oxide Nanoparticles on Morphophysiological and Bochemical Responses of Catharanthus Roseus (L.) G. Don under Water Deficit Stress تاثیر محلول‌پاشی نانوذرات اکسید روی بر تغییرات مورفوفیزیولوژیکی و بیوشیمیایی گل پروانش (Catharanthus roseus (L.) G. Don.) تحت تاثیر تنش کم‌آبیاری 203 226 3817 10.22077/jdcr.2025.10186.1176 FA هانیه حق نظری دانش‌آموخته کارشناسی ارشد گیاهان زینتی، گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه لرستان، لرستان، ایران 0009-0006-2797-5846 عبدالحسین رضایی نژاد استاد فیزیولوژی گیاهان زینتی، گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه لرستان، لرستان، ایران 0000-0002-5428-3697 فرهاد بیرانوند دکتری علوم باغبانی- گیاهان زینتی، گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه لرستان، لرستان، ایران ناهید زمردی دکتری علوم باغبانی- گیاهان زینتی، گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه لرستان، لرستان، ایران Journal Article 2025 10 02 The present study aimed to investigate the effects of foliar application of zinc oxide nanoparticles (ZnO-NPs) on the morphological and physio-biochemical traits of the ornamental–medicinal plant periwinkle [Catharanthus roseus (L.)] under water deficit stress. The experiment was conducted as a factorial arrangement based on a completely randomized design) with four replications. The first factor was water deficit at three levels (80%, 50%, and 20% of available water content), while the second factor consisted of foliar application of ZnO-NPs at four concentrations (0, 50, 100, and 200 µM), applied as a pre-treatment at the four-leaf stage. The experiment continued until full flowering (two months), after which morpho-physiological parameters (plant height, stem length and diameter, leaf number, root volume and length, fresh and dry weights of stems, leaves, and roots, gas exchange parameters, relative water content (RWC), and electrolyte leakage (EL)) as well as biochemical traits (malondialdehyde (MDA) content, proline content, photosynthetic pigments concentration, and the activities of catalase, peroxidase, and ascorbate peroxidase) were measured. The results demonstrated that water deficit stress significantly reduced plant height, leaf area, RWC, photosynthetic pigments concentration, fresh and dry biomass, and gas exchange, while increasing EL, MDA content, proline accumulation, and antioxidant enzyme activities. In contrast, foliar application of ZnO-NPs enhanced antioxidant enzyme activity, RWC, photosynthetic pigments, and gas exchange, thereby improving plant tolerance to drought stress. Among the tested concentrations, 50 and 100 µM ZnO-NPs were the most effective in alleviating the adverse effects of water deficit and promoting plant growth under stress conditions. هدف از مطالعه حاضر‌ ارزیابی تاثیر محلول‌پاشی نانوذرات اکسید روی بر ویژگی‌های مورفولوژیکی و فیزیوبیوشیمیایی گیاه زینتی- دارویی پروانش، تحت تنش کم‌آبیاری بود. آزمایش به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با چهار تکرار انجام شد. فاکتور اول، شامل تنش کم‎آبیاری در سه سطح 80، 50 و 20 درصد آب قابل دسترس در خاک و فاکتور دوم، شامل محلول‌پاشی نانوذرات دی‎اکسیدروی در غلظت‌های صفر، 50، 100 و 200 میکرومولار بود. در ادامه شاخص‌های موفوفیزیولوژیکی و بیوشیمیایی اندازه‌گیری شد. نتایج نشان داد، تنش کم‌آبیاری، باعث کاهش معنی‌داری در ارتفاع گیاه، سطح برگ، محتوای نسبی آب برگ، غلظت رنگدانه‌های فتوسنتزی، وزن تر و خشک گیاه و تبادلات گازی و افزایش در نشت الکترولیت، غلظت مالون‌دی‌آلدهید، پرولین و فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی شد. کاربرد نانوذرات اکسید روی، باعث افزایش فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی، محتوای نسبی آب برگ، غلظت رنگدانه‌های فتوسنتزی و همچنین تبادلات گازی شد و در نتیجه مقاومت به تنش خشکی را افزایش داد. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3817_fa6c94460e902005a0b660266190c8ba.pdf

دانشگاه بیرجند-گروه پژوهشی خشکسالی وتغییراقلیم مجله پژوهش های خشکسالی و تغییراقلیم 3092-6076 4 1 2026 05 22 Development and Projection of a Composite Drought Index Using Copula Functions under Future Emission Scenarios: Application of CMIP6 Climate Models in the Minab Esteghlal Dam Watershed توسعه و پیش‌بینی شاخص خشکسالی‌ مرکب با استفاده از توابع کاپولا تحت سناریوهای انتشار آینده: کاربرد مدل‌های اقلیمی CMIP6 در حوضه‌آبخیز سد استقلال میناب 227 250 3827 10.22077/jdcr.2025.10226.1180 FA حجت الله کشاورز دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، گروه مهندسی مناب عطبیعی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران. ام البنین بذرافشان استاد گروه مهندسی مناب عطبیعی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی ، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران. 0000-0003-2524-3992 مرضیه شکاری استادیار گروه آمار، دانشکده علوم، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران. 0000-0001-7243-2185 حسین زمانی استادیار گروه آمار، دانشکده علوم، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران. 0000-0003-1126-6288 Journal Article 2025 10 09 Composite droughts, which simultaneously affect both meteorological systems and water resources, pose a serious threat to arid and semi-arid regions. This study aimed to model droughts under future climate change scenarios using copula functions. Historical data (1989–2020) and statistically downscaled outputs from the CanESM5 climate model under SSP126, SSP370, and SSP585 scenarios for the future period (2021–2040) were utilized. Watershed runoff was simulated using the IHACRES model. P-12 and R-12 were calculated, and a joint hydro-meteorological drought index (JDHMI) was developed using copula functions. Drought characteristics (frequency, intensity, duration, and magnitude) and trends were analyzed for both historical and future periods. Results indicated that the composite JDHMI exhibited less fluctuation compared to univariate indices, providing a more stable and comprehensive depiction of drought conditions. Under climate change scenarios, the drought pattern is projected to shift from fewer but longer and more severe droughts to more frequent, shorter-duration droughts, particularly under the SSP585 scenario. Although average duration and intensity decreased in some scenarios, the drought "magnitude" index—integrating intensity and duration—increased across all future scenarios, indicating an overall intensification of drought content. Furthermore, the frequency of "severe" droughts significantly increased under all scenarios. Trend analysis confirmed a significant and accelerating decline in the JDHMI index in the future. This framework can serve as a scientific basis for early warning systems, and sustainable water resource management in the face of climate change. این پژوهش با هدف مدل‌سازی خشکسالی‌ها تحت سناریوهای تغییر اقلیم آینده و با استفاده از توابع کاپولا انجام شد. در این مطالعه، از داده‌های تاریخی (2020-۱۹۸۹) و خروجی‌های ریزمقیاس‌شده مدل اقلیمی CanESM5 تحت سناریوهای SSP126، SSP370 و SSP585 در دوره آینده (2040-۲۰۲۱) استفاده گردید. رواناب حوضه با مدل IHACRES شبیه‌سازی شد. بارش و رواناب در مقیاس 12 ماهه محاسبه و سپس با کمک توابع کاپولا، شاخص ترکیبی خشکسالی هیدرو-هواشناسی توسعه داده شد و ویژگی‌های خشکسالی و روند آن در دوره‌های تاریخی و آینده مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد الگوی خشکسالی در آینده به‌سمت رویدادهای کوتاه‌مدت‌تر اما پرشمارتر تغییر می‌کند. اگرچه میانگین تداوم و شدت در برخی سناریوها کاهش یافت، اما «بزرگی» کلی خشکسالی و فراوانی خشکسالی‌های شدید در تمامی سناریوها افزایشی قابل توجه خواهد داشت. این چارچوب می‌تواند مبنای علمی مناسبی برای تدوین سیستم‌های هشدار زودهنگام و مدیریت پایدار منابع آب درحوضه ها مقابل تغییرات اقلیمی فراهم آورد. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3827_b5b8c484824d8a06f4f3d570bc420313.pdf

دانشگاه بیرجند-گروه پژوهشی خشکسالی وتغییراقلیم مجله پژوهش های خشکسالی و تغییراقلیم 3092-6076 4 1 2026 05 22 Investigating Appropriate Solutions for Climate Change Adaptation, Case Study of Baft City - Kerman بررسی راهکارهای مناسب بر پذیرش سازگاری با تغییر اقلیم، مورد مطالعه شهرستان بافت - استان کرمان 251 268 3701 10.22077/jdcr.2025.9734.1156 FA نصرالله حبیبی دانشجوی دکتری اقتصاد کشاورزی، گروه اقتصادکشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران. 0009-0008-5054-167X الهام خواجه پور استادیار گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران. صدیقه نبی ئیان استادیار گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران. 0009-0008-5054-167X Journal Article 2025 07 14 Climate change is currently a global phenomenon that has affected all aspects of the lives of organisms and their environment. Climate change, especially the recent droughts in the country, has visibly affected production in the agricultural sector. Adaptation to climate change is one of the most basic and important strategies for managing climate change in agriculture. This research was conducted to investigate the use of different plant varieties on the acceptance of adaptation to climate change in the agricultural sector in 2019. The present study is applied in terms of its purpose and descriptive-inferential in terms of its method. Research data were collected through a questionnaire whose validity and reliability have been evaluated (Cronbach's alpha is 9.76), using a random sampling method from 247 people. The method used in this research was the logit model, which was selected as the appropriate model after examination. The results indicate that factors such as variables, extension classes, use of different plant varieties, agricultural input subsidies, modern irrigation methods, and agricultural credits have a significant effect on the acceptance of climate change adaptation in the agricultural sector. Since water scarcity is one of the most important factors affecting the acceptance of climate change adaptation, and according to the results obtained, the use of different plant varieties will create a kind of confidence in farmers and ultimately lead to a reduction in farmers' risk aversion and will lead farmers to use different types of water-poor plants. تغییر اقلیم خصوصاً خشک سالیهای اخیر . بر تولید در بخش کشاورزی اثر گذاشته است. سازگاری با تغییر اقلیم یکی از راهبردهای مدیریت تغییر اقلیم است.. پژوهش حاضر ازنظر هدف کاربردی و از حیث روش توصیفی - استنباطی است. دادههای تحقیق از طریق پرسشنامه در سال 1398 جمع آوری شد روایی و پایایی آن مورد ارزیابی قرارگرفته است (آلفای کرونباخ معادل 76/9)، به روش نمونه گیری تصادفی از 247 نفر جمع آوری گردید. روش به کاررفته این پژوهش مدل لاجیت بوده . نتایج نشان دهنده این است عواملی همچون متغیرهای، کلاسهای ترویجی، استفاده از رقمهای گیاهی مختلف، یارانه نهاده های کشاورزی، روشهای نوین آبیاری و اعتبارات کشاورزی، بر پذیرش سازگاری با تغییر اقلیم در بخش کشاورزی اثر معنی دار دارند. و نتایج نشان می دهد استفاده از رقمهای گیاهی مختلف نوعی اطمینان خاطر را در کشاورزان ایجاد خواهد کرد و درنهایت منجر به کاهش ریسک -گریزی کشاورزان خواهد شد . https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3701_b181eaa49f5924e16c772dcb718fcd0f.pdf