دانشگاه بیرجند-گروه پژوهشی خشکسالی وتغییراقلیم مجله پژوهش های خشکسالی و تغییراقلیم 3092-6076 مقالات آماده انتشار 2026 06 20 Remote sensing analysis of changes in vegetation destruction and dust generation in Khuzestan Province تحلیل سنجش از دوری روند تغییرات تخریب پوشش گیاهی و خیزش گرد و غبار در استان خوزستان 4049 10.22077/jdcr.2026.11235.1229 FA مهدی شجاعی دانش‌آموخته، گروه اقلیم شناسی و ژئومورفولوژی، دانشکده جغرافیا و علوم محیطی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران 0000-0002-1969-7659 Journal Article 2026 04 30 Khuzestan Province is regarded as one of the critical dust hotspots in the Middle East. This study aims to conduct a 25-year (2001–2025) spatio-temporal analysis of dust days and their linkage with vegetation health across the province. Aerosol Optical Depth (AOD) and Normalized Difference Vegetation Index (NDVI) data from MODIS products were processed in Google Earth Engine and analyzed using two complementary approaches: linear regression and the Mann–Kendall test accompanied by Sen’s slope estimator. The quantitative relationship between the two variables was further examined through a Generalized Least Squares (GLS) model with a first-order autoregressive (AR(1)) structure. Findings indicated that the peak of dust days (69 days in 2008) coincided with the minimum NDVI (0.123). Spatially, a southern and western belt stretching from Susangerd to Behbahan exhibited a significant increasing trend in dust alongside concurrent vegetation degradation. The critical hotspot, where increased dust and vegetation decline are co-located, covers approximately 4,058 km², whereas the northern parts of the province showed no significant trend. This spatial overlap confirms the role of internal dust sources driven by desiccated wetlands and abandoned agricultural lands. Furthermore, a non-linear, saturation-type relationship between NDVI and dust days was detected, indicating that the greatest dust reduction per unit increase in vegetation occurs at NDVI values below 0.14. Consequently, management actions should be prioritized and concentrated on the southern areas, particularly the Hoor-al-Azim and Shadegan wetlands and the lands south of Ahvaz. استان خوزستان یکی از کانون‌های بحرانی گرد و غبار در خاورمیانه به‌شمار می‌رود. هدف این مطالعه، واکاوی فضایی-زمانی روند ۲۵ ساله (۲۰۰۱–۲۰۲۵) روزهای غبارآلود و ارتباط آن با سلامت پوشش گیاهی در استان خوزستان است. داده‌های عمق نوری هواویز (AOD) و شاخص پوشش گیاهی (NDVI) از فرآورده‌های MODIS استخراج و با دو رویکرد مکمل رگرسیون خطی و آزمون من-کندال همراه با شیب سن تحلیل شدند. رابطه کمّی میان دو متغیر نیز با مدل حداقل مربعات تعمیم‌یافته (GLS) دارای خودهمبستگی مرتبه اول AR(1)))، بررسی گردید. یافته‌ها نشان داد که اوج روزهای غبارآلود (۶۹ روز در ۲۰۰۸) با کمینه NDVI (۰.۱۲۳) هم‌زمان بوده است. به‌لحاظ فضایی، نوار جنوبی و غربی استان (از سوسنگرد تا بهبهان) روند افزایشی معنادار گرد و غبار را هم‌راستا با تخریب پوشش گیاهی تجربه کرده است. مساحت کانون بحرانی، جایی که افزایش گرد و غبار و کاهش پوشش گیاهی با یکدیگر هم‌مکان هستند، نزدیک به ۴۰۵۸ کیلومتر مربع برآورد شد؛ حال‌آن‌که بخش‌های شمالی فاقد روند معنادار بودند. این هم‌پوشانی، نقش کانون‌های داخلی ناشی از خشکی تالاب‌ها و اراضی کشاورزی رها‌شده را تأیید می‌کند. همچنین رابطه‌ای غیرخطی از نوع اثر اشباع میان NDVI و روزهای غبارآلود آشکار شد که بر اساس آن، بیشترین کاهش گرد و غبار به‌ازای افزایش پوشش گیاهی در NDVIهای کمتر از ۰.۱۴ رخ می‌دهد. ازاین‌رو، اقدامات مدیریتی باید با اولویت‌دهی به نواحی جنوبی، به‌ویژه تالاب‌های هورالعظیم و شادگان و زمین‌های جنوب اهواز، متمرکز شود.