دانشگاه بیرجند-گروه پژوهشی خشکسالی وتغییراقلیم مجله پژوهش های خشکسالی و تغییراقلیم 3092-6076 مقالات آماده انتشار 2026 04 28 Response of Drought Frequency and Intensity to Climate Change in Iran Under Future Projections پاسخ فراوانی و شدت خشکسالی در ایران به تغییر اقلیم در افق‌های آینده 3959 10.22077/jdcr.2026.11087.1218 FA عباسعلی داداشی رودباری استادیار اقلیم شناسی، گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران Journal Article 2026 03 12 Grasping the intricacies of drought dynamics particularly as global warming accelerates atmospheric evaporative demand remains paramount for effective water resource risk management. To achieve this, we developed a multi-model ensemble (CMIP6-MME) aeveraging outputs from the Coupled Model Intercomparison Project Phase 6. Initially, the methodological framework evaluated the performance of the CMIP6-MME in reproducing the 12-month Standardized Precipitation Evapotranspiration Index (SPEI-12) across nine synoptic stations over a historical (1990–2014). Statistical assessments revealed an interesting caveat: while Nash-Sutcliffe Efficiency values fell below zero (NSE<0) due to inherent temporal phase mismatches typical of General Circulation Models, Willmott’s Index of Agreement firmly validated the ensemble’s robust capacity to simulate regional climate behavior. These projections were driven by three distinct Shared Socioeconomic Pathways: SSP1-2.6, SSP3-7.0, and SSP5-8.5. The resulting simulations point toward the emergence of a starkly bipolar climate in Iran’s future. In the southern territories and lower latitudes, projections under the SSP5-8.5 indicate that drought intensity will deteriorate to severely critical thresholds (SPEI≤-2). Governed by the Clausius-Clapeyron thermodynamic relationship and a subsequent surge in precipitable water, these northern expanses will likely witness a mitigation in severe drought intensity. Paradoxically, the actual frequency of dry spells in these areas is projected to surge by up to 34%. Ultimately, this spatial migration of the nation’s drought epicenter underscores an urgent reality: mitigating the multifaceted impacts of climate change will demand highly localized and entirely distinct adaptation strategies across different geographic zones. درک دینامیک خشکسالی تحت تأثیر گرمایش جهانی و افزایش تقاضای تبخیری جو، برای مدیریت ریسک منابع آب امری حیاتی است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل و پیش‌نگری مشخصه‌های خشکسالی در ایران انجام شد. برای این منظور از خروجی‌های پروژه مقایسه مدل‌های جفت‌شده فاز ششم (CMIP6) یک چند مدلی همادی (CMIP6-MME) تولید شد. در گام نخست روش‌شناسی، کارایی CMIP6-MME در بازتولید شاخص بارش تبخیر-تعرق استانداردشده (SPEI-12) طی دوره تاریخی (2014-1990) در نه ایستگاه همدید ارزیابی شد. بررسی‌ سنجه‌های آماری نشان داد که علی‌رغم مقادیر NSE<0 ناشی از عدم تطابق فازهای زمانی در مدل‌های گردش کلی، شاخص توافق ویلموت توانمندی CMIP6-MME را در شبیه‌سازی رفتار اقلیمی، به‌ویژه در عرض‌های بالاتر و پهنه‌های کوهستانی تأیید می‌کند. در گام بعد، تغییرات زمانی-مکانی شدت و فراوانی خشکسالی برای سه افق آینده (تا سال ۲۱۰۰) تحت سناریوهای SSP1-2.6، SSP3-7.0 و SSP5-8.5 بررسی شد. خروجی‌ها حاکی از شکل‌گیری یک ساختار اقلیمی دوقطبی در آینده است. در عرض‌های پایین‌تر و نواحی جنوبی، تحت سناریوی خیلی بدبینانه (SSP5-8.5)، شدت خشکسالی به آستانه‌های بسیار بحرانی (SPEI≤-2) خواهد رسید؛ هرچند وقوع بارش‌های فرین موسمی، فراوانی این رخدادها را به‌طور مقطعی کاهش می‌دهد. در تقابل با این الگو، پهنه‌های شمالی کشور به تبعیت از رابطه ترمودینامیکی کلازیوس-کلاپیرون و افزایش آب قابل بارش، کاهش شدت خشکسالی را تجربه می‌کنند، اما فراوانی خشکسالی در این مناطق تا ۳۴ درصد افزایش می‌یابد. جابجایی مکانی هسته خشکسالی در کشور نشان می‌دهد که مناطق مختلف نیازمند اتخاذ راهبردهای انطباقی کاملاً متمایزی برای مقابله با اثرات تغییر اقلیم هستند. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3959_5b9b4fe25ee72647ebce8d0db063d888.pdf