دانشگاه بیرجند-گروه پژوهشی خشکسالی وتغییراقلیم مجله پژوهش های خشکسالی و تغییراقلیم 3092-6076 3 3 2025 11 22 Evaluation of Tolerance to Drought in the End of Growing Season in Wheat Cultivars and Identification of High-Yielding Genotypes ارزیابی تحمل به خشکی انتهای فصل رشد در ارقام گندم و شناسایی ژنوتیپ‌های پر محصول 81 96 3198 10.22077/jdcr.2025.3198 FA بیژن حقیقتی استادیار پژوهش، بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان چهارمحال و بختیاری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شهرکرد، ایران. Journal Article 2024 11 27 The drought stress significantly impacts the quantity and quality of wheat yield. To assess the tolerance of new wheat cultivars and lines to this stress, a split-plot experiment was conducted in a randomized complete block design with three replications over two years at the Chehartagh Research Station in Shahrekord. Treatments included three levels of irrigation cessation as main plots (full irrigation, irrigation cut off at flowering, and grain filling stages) and seven wheat genotypes as subplots (Mihan, Heydari, Pishgam, CD-93-9, CD-93-10, CD-91-12, and CD-92-6). Results showed that irrigation cut off significantly affected grain yield and vegetative characteristics at the 1% level. The highest grain yield of 10.26 tons per hectare was obtained under full irrigation conditions from the Mihan cultivar. The average grain yield under full irrigation, irrigation cessation at the grain filling stage, and irrigation cessation at the flowering stage was 8.74, 5.27, and 3.94 tons per hectare, respectively, indicating significant differences among treatments. Under irrigation cut of at the flowering stage, the genotype CD-93-10 exhibited the highest grain yield of 4.44 tons per hectare, significantly differing from other genotypes. Therefore, in the event of irrigation cessation or reduced water consumption during the final growth stages, this genotype demonstrated a 6 to 25% higher yield potential compared to other genotypes and is recommended for cultivation in such conditions. تنش خشکی انتهای فصل رشد، تأثیر قابل توجهی بر کیفیت و کمیت محصول گندم دارد. برای ارزیابی تحمل ارقام و لاین‌های جدید گندم نسبت به این تنش، آزمایشی به‌صورت طرح اسپلیت پلات در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار و به مدت دو سال در ایستگاه تحقیقاتی چهارتخته شهرکرد اجرا شد. تیمارهای مورد آزمایش در این تحقیق شامل سه سطح قطع آبیاری به عنوان کـرت‌هـای اصـلی (آبیاری کامل، قطع آبیاری در مرحله گلدهی و مرحله پرشدن دانه) و هفت رقم و لاین گندم به عنوان کرت‌های فرعی (میهن، حیدری، پیشگام، CD- 93-9 ، CD- 93-10، CD- 91-12 و CD- 92-6) بودند. نتایج نشان داد که تاثیر قطع آبیاری بر عملکرد دانه و ویژگی-های رویشی در سطح یک درصد معنی‌دار شد. بیشترین مقدار عملکرد دانه در شرایط آبیاری کامل از تیمار رقم میهن به‌میزان 26/10 تن در هکتار بدست آمد. متوسط عملکرد دانه در تیمارهای آبیاری کامل، قطع آبیاری در مرحله پرشدن دانه و قطع آبیاری در مرحله گلدهی به ترتیب 74/8، 27/5 و 94/3 تن در هکتار بود که از لحاظ آماری تفاوت بسیار معنی‌داری با یکدیگر داشتند. در تیمار قطع آبیاری در مرحله گلدهی بیشترین عملکرد ﺩﺍﻧﻪ به میزان 44/4 تن در هکتار مربوط به ژنوتیپ‌ CD- 93-10 بود که تفاوت معنی‌داری با سایر ژنوتیپ‌ها داشت. بنابراین، در صورت قطع آبیاری یا کاهش آب مصرفی در مراحل انتهایی رشد گندم این ژنوتیپ نسبت به سایر ژنوتیپ‌های مورد آزمایش از 6 تا 25 درصد پتانسیل عملکرد بالاتری‌ برخوردار بوده و قابل توصیه برای کاشت در چنین شرایطی می‌باشد. https://jdcr.birjand.ac.ir/article_3198_5d46cdbd647f54571bee22fca1735eaf.pdf